Jak i dlaczego kłamią sklepy internetowe. Raport TrustMate

ilustracja: DALL-E

Traktowanie klienta jak intruza i zasłanianie się bezprawnymi procedurami to prosty przepis na kłopoty: od kryzysu wizerunkowego, fali negatywnych opinii i spadku sprzedaży, po kary od UOKiK sięgające do 10% rocznego obrotu. Jak klienci mogą chronić się przed plagą nieuczciwych praktyk e-sklepów?

- Biuro Obsługi Klienta odgrywa kluczową rolę w budowaniu zaufania do marki, jednak w praktyce wciąż spotykamy się z sytuacjami, gdy nieaktualne procedury lub brak wiedzy konsultantów utrudniają klientom zwrot towaru - wyjaśnia Jerzy Krawczyk, prezes zarządu platformy TrustMate.io. - Dla e-sklepu taki powtarzalny błąd BOK-u to ogromne ryzyko. Frustracja i negatywne odczucia kupujących natychmiast przekładają się na krytyczne opinie w sieci, które czytają potem setki tysięcy potencjalnych klientów.


Platforma zebrała w formie raoirtu najczęstsze nieporozumienia proceduralne, by pomóc konsumentom znać swoje prawa, a sprzedawcom wyeliminować błędy, które niszczą ich ocenę i reputację. Oto 7 grzechów głównych, czyli najpopularniejsze triki e-sklepów

Nadużywanie klauzuli higienicznej przy elektronice 

• Kłamstwo e-sklepu: Kupujesz w sieci słuchawki douszne, depilator lub szczoteczkę elektryczną. Rozpakowujesz pudełko, produkt Ci nie odpowiada i chcesz go zwrócić. BOK odrzuca wniosek, powołując się na Art. 38 pkt 5 ustawy o prawach konsumenta (ochrona zdrowia lub względy higieniczne).
• Co mówi prawo: Ten trik to niestety plaga w polskich e-sklepach. Na szczęście jest przełomowe orzecznictwo TSUE (m.in. wyrok w sprawie C-681/17 dotyczący wyłączeń higienicznych - zapadł na tle sprawy zakupu i otwarcia materaca) oraz UOKiK jasno wskazują, że samo otwarcie zapieczętowanego opakowania w celu weryfikacji cech produktu nie czyni go niehigienicznym. Towar staje się nieprzydatny do zwrotu dopiero wtedy, gdy miał bezpośredni kontakt z ciałem (np. ślady woskowiny czy potu), a ponowna sprzedaż jest niemożliwa nawet po standardowej dezynfekcji. Jeśli przykładowo słuchawki douszne miały inny wtyk niż Twój telefon (złącze Lightning zamiast USB-C), a klient zamówił je w wyniku pomyłki, fizycznie nie było możliwości ich użycia - argument o higienie jest całkowicie bezprzedmiotowy, a sklep łamie prawo, odmawiając Ci przyjęcia zwrotu.

Zwrot z internetu? Tylko w nienaruszonym, oryginalnym opakowaniu

• Kłamstwo e-sklepu: Sklep odmawia przyjęcia zwrotu w ciągu 14 dni, ponieważ karton został rozdarty, folia bąbelkowa wyrzucona, a fabryczna plomba zerwana.
• Co mówi prawo: Konsument ma pełne, ustawowe prawo otworzyć paczkę i sprawdzić rzecz w taki sam sposób, w jaki zrobiłby to w sklepie stacjonarnym. Art. 34 ust. 4 Ustawy o prawach konsumenta mówi jasno: klient odpowiada jedynie za zmniejszenie wartości rzeczy będące wynikiem korzystania z niej w sposób wykraczający poza konieczny do stwierdzenia jej charakteru, cech i funkcjonowania. Samo otwarcie pudełka to „stwierdzenie cech”, a nie użytkowanie. Uszkodzenie kartonu nie odbiera prawa do zwrotu zakupionego towaru i pieniędzy.

Cena w systemie już się zmieniła

• Kłamstwo e-sklepu: Kupujesz produkt w okazyjnej cenie, płacisz, po czym sklep anuluje zamówienie, twierdząc, że „system nie zaktualizował bazy”, „cena na magazynie już się zmieniła” lub „towar się wyprzedał”, po czym produkt wraca na stronę, ale w wyższej cenie.
• Co mówi prawo: Cena wyświetlana przy produkcie na stronie w momencie złożenia zamówienia i przyjęcia go do realizacji jest dla sprzedawcy wiążąca. Po zawarciu umowy sklep nie może jednostronnie anulować transakcji tylko dlatego, że popełnił błąd w swoim systemie (wyjątkiem są skrajne, oczywiste pomyłki, np. nowy laptop za 1 zł, gdzie sprzedawca może powołać się na błąd oświadczenia woli na podstawie Kodeksu cywilnego).

Zwrot środków na kartę podarunkową zamiast gotówki

• Kłamstwo e-sklepu: Sklep uznaje Twój zwrot lub reklamację, ale zamiast przelać pieniądze na konto, BOK informuje, że środki zostały zwrócone w formie vouchera, kodu rabatowego lub karty podarunkowej do wykorzystania w ich sklepie.
• Co mówi prawo: To rażące łamanie przepisów unijnych i polskich. Sprzedawca ma prawny obowiązek zwrócić środki dokładnie w taki sam sposób, w jaki konsument dokonał płatności (przelew, zwrot na kartę, BLIK, etc.). Zmiana formy zwrotu na kartę podarunkową jest legalna wyłącznie wtedy, gdy konsument wyraźnie, świadomie i dobrowolnie wyrazi na to zgodę. Wciskanie bonów „na siłę” służy jedynie zatrzymaniu gotówki klienta wewnątrz firmy.

Odebrałeś paczkę osobiście w sklepie, więc nie ma prawa do zwrotu

• Kłamstwo e-sklepu: Klikasz produkt w sieci, ale jako formę dostawy wybierasz odbiór osobisty w salonie. Przy próbie zwrotu pracownik mówi, że zwrot przysługuje tylko przy wysyłce kurierem, a w sklepie stacjonarnym zwrotów nie przyjmują.
• Co mówi prawo: Liczy się moment zawarcia umowy, a nie miejsce wydania towaru. Jeśli transakcja i zakup zostały sfinalizowane na stronie internetowej, jest to umowa zawarta na odległość. Prawo do 14-dniowego zwrotu przysługuje bezwzględnie, bez względu na to, czy paczkę przyniósł kurier, czy odebrałeś ją w punkcie.

Reklamacja odrzucona z powodu braku paragonu fiskalnego

• Kłamstwo e-sklepu: Towar psuje się po miesiącu. Chcesz go reklamować, ale BOK żąda przysłania papierowego paragonu. Ponieważ go zgubiłeś, sklep odmawia rozpatrzenia zgłoszenia.
• Co mówi prawo: Żądanie wyłącznie paragonu jako warunku reklamacji to praktyka bezprawna, za którą UOKiK nakłada kary. Paragon to tylko jeden z wielu dowodów zakupu. Konsument może wykazać fakt zawarcia umowy za pomocą wyciągu z konta bankowego, potwierdzenia płatności kartą, maila potwierdzającego zamówienie, a nawet na podstawie zeznań świadków.

Spychologia na gwarancję producenta

• Kłamstwo e-sklepu: Zgłaszasz wadę produktu, a BOK odpowiada: „My jesteśmy tylko sprzedawcą, proszę kontaktować się bezpośrednio z serwisem producenta, tu jest adres”.
• Co mówi prawo: Klient ma pełne prawo wyboru. Może skorzystać z dobrowolnej gwarancji producenta, ale ma też niezbywalne prawo reklamować towar bezpośrednio u sprzedawcy z tytułu braku zgodności towaru z umową (dawna rękojmia). Sklep ma obowiązek przyjąć takie zgłoszenie i je obsłużyć, a nie odsyłać klienta do podmiotów trzecich.

Jak się odwołać i wygrać ze sklepem? Jeśli zderzyłeś się z murem w postaci BOK-u, który używa jednego z powyższych trików i nieprawd, nie jesteś na straconej pozycji. Prawo stoi po stronie konsumenta. Oto oficjalna ścieżka odwoławcza krok po kroku:

Krok 1: Oficjalna odpowiedź pisemna (e-mail lub list)

Nie dyskutuj na infolinii - tam konsultanci czytają gotowe, wewnętrzne skrypty firmy. Na odmowę BOK-u odpowiedz oficjalnym mailem lub pismem. W treści powołaj się na konkretny przepis (np. w przypadku słuchawek na wyrok TSUE C-681/17 oraz fakt, że produkt nie był używany i nie miał kontaktu z ciałem; w przypadku braku paragonu na wytyczne UOKiK). Zgłoś żądanie ponownego rozpatrzenia wniosku w wyznaczonym terminie (np. 3 lub 14 dni) pod rygorem skierowania sprawy do organów ochrony konsumentów.

- Konsumenci często rezygnują po pierwszym mailu z BOK-u, zakładając, że odpowiedź jest nieodwołalna. Wystarczy jednak jedna oficjalna odpowiedź ze wskazaniem konkretnego artykułu czy wyroku TSUE, by menedżer zespołu BOK zorientował się w pomyłce konsultanta i od razu zmienił decyzję - zauważa Jerzy Krawczyk z TrustMate.io.

Co w sytuacji braku odpowiedzi lub ponownej odmowy?

W przypadku zgłoszenia reklamacji (z tytułu braku zgodności towaru z umową), brak odpowiedzi sprzedawcy w terminie 14 dni oznacza prawne uznanie reklamacji (art. 7a Ustawy o prawach konsumenta). Jeśli natomiast przy procedurze zwrotu sklep całkowicie zignoruje wiadomość lub podtrzyma bezprawną odmowę, oznacza to wyczerpanie ścieżki polubownej bezpośrednio z BOK-iem. Nie warto tracić czasu na dalsze maile - to sygnał do natychmiastowego przejścia do Kroku 2.

Krok 2: Miejski lub Powiatowy Rzecznik Konsumentów

Jeśli sklep podtrzymuje decyzję odmowną, darmową pomoc prawną uzyskasz u Rzecznika Konsumentów (działa w każdym powiecie lub mieście na prawach powiatu). Rzecznik analizuje sprawę i w Twoim imieniu występuje do e-sklepu z oficjalnym pismem procesowym. Przedsiębiorcy mają ustawowy obowiązek odpowiedzieć rzecznikowi pod groźbą kary finansowej. Dla wielu sklepów oficjalne pismo z pieczęcią rzecznika to sygnał, że sprawa poszła za daleko i taniej jest zwrócić pieniądze.

Krok 3: Inspekcja Handlowa i Polubowne Sądy Konsumenckie

Możesz złożyć wniosek do Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej (WIIH) o wszczęcie procedury mediacyjnej lub rozstrzygnięcie sporu przed Stałym Polubownym Sądem Konsumenckim. Jest to procedura bezpłatna, szybka i pozwala uniknąć kosztownych sądów powszechnych.

Krok 4: Skarga do UOKiK (Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów)

UOKiK nie rozstrzyga indywidualnych sporów (nie odzyska dla Ciebie 200 zł za słuchawki), ale interweniuje, gdy sklep stosuje systemowe praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów (np. masowo wkleja do regulaminu zapis o braku zwrotów słuchawek czy konieczności posiadania paragonu). Zgłoszenie takiej praktyki do UOKiK może skutkować wszczęciem postępowania przeciwko sklepowi i nałożeniem na niego kary do 10% obrotu z poprzedniego roku.

A może mediacja?

Sytuacje konfliktowe w e-commerce są nieuniknione, jednak kluczowy jest sposób ich rozwiązywania. Ignorowanie praw konsumenta i bezprawne odsyłanie klientów z kwitkiem błyskawicznie obraca się przeciwko sprzedawcy w postaci negatywnych ocen.

- Z naszych analiz wynika, że wściekłość klienta wywołana niesprawiedliwym traktowaniem przez e-sklep to główne źródło złych ocen sprzedawców internetowych oraz ich kryzysów wizerunkowych. Klient, którego prawa naruszono, nie odpuści - zostawi szczegółowy negatywny komentarz, który zniechęci dziesiątki kolejnych kupujących - mówi Jerzy Krawczyk, CEO TrustMate. - Edukujemy rynek, że systemy mediacji, takie jak nasz, pozwalają wyłapać ten konflikt wewnątrz systemu, zanim opinia publiczna ujrzy negatywny rating. Sklep dostaje szansę naprawienia błędu konsultanta BOK i załatwienia sprawy polubownie. Aż 60% takich sporów kończy się wycofaniem lub zmianą oceny na pozytywną. Transparentność i przestrzeganie prawa konsumenckiego to najtańsza inwestycja w wysoki rating, który bezpośrednio napędza konwersję.