Kto naprawdę steruje wiadomościami w internecie? Badanie z Hiszpanii

ilustracja: Gemini

Współczesne społeczeństwa tworzą skomplikowane struktury, w których różne grupy próbują wpływać na decyzje polityczne. Badacze z Uniwersytetu w Maladze, Álvaro Serna-Ortega, Andrea Moreno-Cabanillas oraz Elizabet Castillero-Ostio, przeanalizowali to zjawisko w hiszpańskich mediach. W artykule opublikowanym w czasopiśmie "Humanities & Social Sciences Communications" z grupy Nature, autorzy oceniają, jak portale internetowe przedstawiają grupy nacisku. Medialna obecność stanowi potężne narzędzie, ponieważ pozwala zdobywać poparcie opinii publicznej, informować zwolenników i skuteczniej docierać do polityków odpowiedzialnych za tworzenie prawa.

Grupy nacisku wykorzystują media do realizacji celów strategicznych, co nadaje ich działaniom wyraźny wymiar polityczny. Przykładowo, firma energetyczna planująca zablokować nowe podatki ekologiczne może organizować kampanie informacyjne w prasie. Poprzez publikację odpowiednio dobranych artykułów próbuje przekonać obywateli, że regulacje podniosą ceny prądu dla gospodarstw domowych. W ten sposób organizacja buduje presję społeczną na decydentów, a media stają się narzędziem w walce o partykularne interesy ekonomiczne.


Autorzy zebrali ogromny zestaw danych obejmujący 13 431 artykułów, które dziennikarze opublikowali w internecie między styczniem 2013 roku a grudniem 2023 roku. Naukowcy przeanalizowali zawartość siedmiu najpopularniejszych dzienników ogólnoinformacyjnych w tym kraju. W zbiorze cyfrowych tekstów poszukiwali słów kluczowych, takich jak lobby czy grupy interesu. Te dane pozwoliły badaczom wyciągnąć precyzyjne wnioski dotyczące tego, kto i jak kontroluje przekaz medialny na temat zakulisowych wpływów w państwie.

Dynamika publikacji i orientacja ideologiczna gazet

Zainteresowanie mediów lobbingiem zależy od sytuacji społecznej i gospodarczej. Najwięcej artykułów dziennikarze opublikowali w 2013 roku, co eksperci wiążą z kryzysem finansowym w Europie. W czasach trudności ekonomicznych firmy oraz związki pracodawców intensyfikują działania, aby wpłynąć na procesy regulacyjne i ochronić zyski przed decyzjami rządu. Z kolei w 2020 roku badacze odnotowali gwałtowny spadek liczby tekstów o grupach nacisku, ponieważ uwaga redakcji skupiła się wyłącznie na temacie światowej pandemii.

Orientacja polityczna redakcji również silnie modyfikuje sposób, w jaki gazety dobierają tematy i piszą o lobbingu. Portale lewicowe wykazują znacznie większą aktywność w poruszaniu tej tematyki niż media prawicowe. Badacze dostrzegają te różnice bardzo wyraźnie, gdy analizują udziały procentowe poszczególnych tytułów w całkowitej liczbie zgromadzonych tekstów.

• Portale o ideologii lewicowej odpowiadają za 50.33% wszystkich opublikowanych artykułów o lobbingu.
• Gazety o profilu prawicowym wygenerowały 38.22% tekstów w badanym okresie.
• Najwięcej materiałów opublikował portal elpais.com, który osiągnął wynik 23.01% całego zbioru.
• Drugie miejsce zajął dziennik lavanguardia.com, w którym badacze znaleźli 22.72% tekstów.
• Konserwatywny portal elmundo.es opublikował 17.97% artykułów na temat grup nacisku.

Te liczby dowodzą, że trzy najaktywniejsze strony internetowe skupiają ponad 63% całego przekazu medialnego o lobbystach. Dziennikarze z lewicowych redakcji chętniej piszą o problemach społecznych, podczas gdy prawicowe media koncentrują się na kwestiach gospodarczych. Przykładowo, gazety konserwatywne poświęcają uwagę sprawom biznesu, natomiast media progresywne częściej piszą o prawach mniejszości czy ekologii. Taki podział odzwierciedla tradycyjne linie ideologiczne i pokazuje, jak redakcje filtrują rzeczywistość dla swoich czytelników.

Dominacja tematów polityczno-gospodarczych i rola strategii pośrednich

Naukowcy z Uniwersytetu w Maladze dzielą tematykę artykułów na makrokategorie. Wyniki pokazują przewagę tematów związanych z gospodarką oraz polityką. Grupy biznesowe posiadają większe zasoby finansowe, co pozwala im na skuteczniejsze budowanie relacji z cyfrowymi mediami. Z kolei organizacje społeczne muszą wkładać więcej wysiłku, aby przyciągnąć uwagę dziennikarzy do swoich postulatów.

Makrokategoria interesów	Udział procentowy w próbie tekstów	Główny profil ideologiczny mediów
Interesy polityczno-gospodarcze	61.84%	Konserwatywny
Interesy społeczne	25.79%	Progresywny
Interesy mieszane	12.37%	Progresywny

Aby dokonać tego podziału, hiszpańscy badacze stworzyli program w języku R, który automatycznie zliczał słowa kluczowe przypisane do dziesięciu szczegółowych obszarów tematycznych. Badacze ręcznie weryfikowali wyniki, dzięki czemu uzyskali wysoką rzetelność danych na poziomie 95%. Ta metoda pokazała, że polityka oraz gospodarka zdominowały ponad połowę dyskusji prasowej. Przykładowo, dziennikarze chętnie opisują działania organizacji z sektora turystycznego, które walczą o korzystne zmiany w prawie i ustanowienie nowych rekordów liczby odwiedzających.


Álvaro Serna-Ortega, Andrea Moreno-Cabanillas oraz Elizabet Castillero-Ostio wprowadzają rozróżnienie na autonomiczne decyzje redakcji oraz publikacje, które wywołały pośrednie strategie komunikacyjne. Lobbing pośredni polega na tym, że grupa interesu mobilizuje opinię publiczną poprzez media. Organizacje wysyłają do redakcji gotowe analizy lub dostarczają materiały wizualne, które uatrakcyjniają artykuły. Naukowcy zauważyli, że ta metoda pozwala lobbystom w dużym stopniu kształtować narrację prasową.

• Strategie lobbingu pośredniego doprowadziły do powstania 34.21% wszystkich artykułów z próby.
• W kategorii obejmującej sektor pierwotny lobbing pośredni odpowiada za 66.67% tekstów.
• W obszarze środowiska i energii działania lobbystów wywołały 63.41% publikacji prasowych.
• Sektor gospodarki i handlu odnotował udział strategii pośrednich na poziomie 53.76% sztuk.
• Najniższy wpływ lobbingu pośredniego badacze wykryli w kategorii polityki, gdzie wyniósł on 11.01%.

Te dane ujawniają zależność między charakterem branży a sposobem jej komunikacji z mediami. Branże techniczne, takie jak rolnictwo czy energetyka, intensywnie stosują lobbing pośredni, aby wytłumaczyć skomplikowane procesy szerokiej publiczności. Z kolei tematy czysto polityczne dziennikarze podejmują zazwyczaj samodzielnie, bez impulsu ze strony zewnętrznych organizacji. Redakcje niemal zawsze dołączają do internetowych tekstów elementy wizualne, ponieważ aż 99.81% artykułów w bazie danych zawierało zdjęcia lub materiały wideo przyciągające uwagę internautów.

Emocjonalny wydźwięk artykułów prasowych

Kolejny ważny aspekt dotyczy emocjonalnego zabarwienia tekstów. Ogólny wizerunek lobbystów w hiszpańskiej prasie jawi się jako negatywny, co potwierdza średni wynik wskaźnika sentymentu na poziomie minus 11.18 punktów. Dziennikarze często przedstawiają grupy nacisku jako niejasne podmioty, które próbują w sposób nieuczciwy modyfikować procesy legislacyjne. Taki stan rzeczy wynika z tendencji mediów do faworyzowania wiadomości krytycznych, które silniej angażują czytelników.


Analiza poszczególnych witryn ujawnia jednak jeden fascynujący wyjątek, którym jest kataloński dziennik lavanguardia.com. Autorzy badania tłumaczą to zjawisko specyfiką tej redakcji. Jako jedyny portal, ta strona internetowa zanotowała dodatni średni wynik sentymentu na poziomie plus 5.98 punktów. Zjawisko to wiąże się z historyczną bliskością redakcji do regionalnych grup interesów, a także z faktem, że dziennikarze stworzyli połowę tamtejszych tekstów dzięki strategiom lobbingu pośredniego.

Regresja logistyczna, którą hiszpańscy naukowcy zastosowali w badaniu, udowadnia, że sentyment, kategoria interesów oraz witryna internetowa posiadają najwyższą moc wyjaśniającą i pozwalają przewidzieć przyczyny publikacji z dokładnością na poziomie 78.16%. Im bardziej pozytywny jest wydźwięk tekstu, tym większe prawdopodobieństwo, że za jego powstaniem stoi przemyślana kampania danej grupy interesu. Dla specjalistów do spraw komunikacji płynie stąd lekcja, że proaktywne dostarczanie materiałów dziennikarzom realnie zmienia sposób prezentacji podmiotu w mediach. Z kolei dla państwa fakt ten stanowi ostrzeżenie, ponieważ nierówny dostęp organizacji do łamów gazet może znacząco ograniczać wielogłosowość debaty publicznej.

Cały artykuł Media coverage of lobbies in Spanish digital generalist press dostępny jest pod adresem https://doi.org/10.1057/s41599-026-06881-1