Kto ufa artykułom pisanym przez sztuczną inteligencję? Wyniki badania z Chin

ilustracja: DALL-E

Wyobraź sobie mecz piłkarski lub zamknięcie giełdy finansowej. Sędzia gwiżdże po raz ostatni, a system w ułamku sekundy publikuje w internecie relację z podaniem wszystkich niezbędnych wyników. Takie inteligentne rozwiązania sprawdzają się świetnie w prostych tekstach sportowych, skomplikowanych raportach biznesowych czy lokalnych prognozach pogody. Programy komputerowe od kilku lat samodzielnie piszą artykuły prasowe. Nazywamy to zjawisko zautomatyzowanym dziennikarstwem. Algorytmy błyskawicznie analizują ogromne zbiory danych i układają gotowe teksty.

Yan Li, badacz z Institute of Marxism na uczelni Shenzhen Party School z Chin opublikował interesujący raport na łamach prestiżowego czasopisma naukowego Humanities and Social Sciences Communications. Autor szczegółowo badał reakcje młodych odbiorców wiadomości mieszkających w Chinach. Sprawdzał, w jaki sposób częsty kontakt z tekstami od sztucznej inteligencji wpływa na wiarę ludzi w rzetelność dzisiejszej prasy cyfrowej.


Maszyny posiadają niesamowitą szybkość działania, ale mają też bardzo poważne wady. Systemy komputerowe nie rozumieją szerokiego kontekstu społecznego i nie wykazują moralnego osądu sytuacji wokół nas. Programy mechanicznie powielają ludzkie uprzedzenia ukryte w danych bazowych, na których maszyna wcześniej się uczyła. Zwykły dziennikarz bez problemu potrafi wyłapać subtelne niuanse i mądrze wyważyć racje obu stron trudnego konfliktu. Algorytm po prostu składa poszczególne słowa w poprawne zdania. Ta mechaniczna natura technologii rodzi wiele trudnych pytań o przyszłość dezinformacji i powszechne zaufanie do tradycyjnych mediów informacyjnych.

Cyfrowi czytelnicy wolą obiektywizm maszyn

Cyfrowi odbiorcy w wieku od 18 do 35 lat dorastali w otoczeniu globalnego internetu oraz smartfonów. Ci młodzi ludzie bardzo sprawnie poruszają się w gąszczu informacji i świetnie znają nowe rozwiązania. Yan Li z Shenzhen Party School opisuje ten ciekawy proces. Badacz zapytał aż 467 takich osób o ich codzienne odczucia i stałe nawyki czytelnicze. Chińscy czytelnicy pokazują bardzo specyficzne podejście do cyfrowych wiadomości, które mocno różni się od poglądów starszych generacji badanych wcześniej na świecie.

Wyniki przeprowadzonych ankiet dostarczają fascynujących danych na temat profilu współczesnego użytkownika mediów. Zobaczmy, kim dokładnie są osoby, które na co dzień czytają wiadomości tworzone przez zaawansowane algorytmy w sieci.

Kategoria demograficzna	Grupa szczegółowa	Procentowy udział w badaniu
Wiek	18-22 lata	26.8%
Wiek	23-27 lat	33.5%
Wiek	28-35 lat	39.7%
Wykształcenie	Brak średniego	6.0%
Wykształcenie	Średnie	25.7%
Wykształcenie	Licencjat	42.8%
Wykształcenie	Wyższe lub zawodowe	25.5%

Mężczyźni stanowili 50.3 procent respondentów, a kobiety dokładnie 49.7 procent. Grupa ta bezpośrednio reprezentuje osoby wybitnie zaznajomione z nowymi formami wirtualnej komunikacji. Yan Li w swoim raporcie zauważa bardzo ciekawą zależność społeczną. Odbiorcy z tej grupy wiekowej intensywnie poszukują informacji niezwykle szybkich, całkowicie rzetelnych i maksymalnie neutralnych. Cyfrowo generowane wiadomości wręcz idealnie trafiają w te konkretne potrzeby informacyjne młodego pokolenia.

Wnioski z raportu dotyczące postrzegania obiektywizmu prezentują się następująco.

• Im częściej czytelnicy mają stały kontakt z wiadomościami od sztucznej inteligencji, tym rzadziej dostrzegają w nich krzywdzące uprzedzenia.
• Młodzi użytkownicy internetu mocno wierzą w neutralność systemów komputerowych i zautomatyzowanych algorytmów.
• Odbiorcy stale traktują maszynowe filtry jako gwarancję braku błędów człowieka podczas pisania newsa.
• Brak widocznego emocjonalnego zaangażowania robota wyraźnie buduje w oczach młodzieży wizerunek obiektywnej prasy.

Za dziesięć lat nie będzie dziennikarzy

Inteligentny algorytm z definicji nie posiada własnych emocji, nigdy celowo nie faworyzuje żadnej ze stron głośnego sporu i stale używa bardzo chłodnego języka. Dla młodego odbiorcy taki surowy styl pisania wydaje się niezwykle sprawiedliwy oraz wysoce profesjonalny. Działa tu znany mechanizm psychologiczny, który akademiccy badacze nazywają teorią użyteczności i gratyfikacji. Nowocześni odbiorcy sami wybierają te kanały medialne, które najszybciej i najlepiej zaspokajają ich ogromny głód czystych, pozbawionych ludzkich opinii faktów.


Wielu znanych reporterów głośno obawia się utraty pracy na rzecz programów komputerowych w najbliższej dekadzie. Tymczasem zwykli czytelnicy patrzą na tę technologiczną innowację bardzo pragmatycznie każdego dnia. Traktują oni skomplikowane programy obliczeniowe jako zwykłe, niezwykle przydatne narzędzia w rękach redakcji prasowych. Ufają silnie, że dobrze zaprojektowany system informatyczny po prostu rzetelnie przetwarza czyste liczby i sprawdzone fakty. Maszyna nie ma osobistych poglądów politycznych, więc w oczach statystycznego czytelnika nie zniekształca otaczającej nas rzeczywistości w żaden widoczny sposób.

Kto wierzy komputerowym redaktorom

Osobiste poglądy polityczne silnie kształtują odbiór nowoczesnych technologii Społeczne nastawienie do wielkich innowacji w mediach zależy od bardzo wielu czynników środowiskowych. Autor z instytutu badawczego Shenzhen Party School udowadnia, że codzienna polityka odgrywa tutaj gigantyczną rolę. Wskazuje na osobistą ideologię jako niezwykle potężny filtr informacyjny w głowie czytelnika. Naukowcy z Chin starannie przeanalizowali poglądy wszystkich uczestników tego eksperymentu społecznego.

Orientacja polityczna	Odsetek badanych
Konserwatyści	20.3%
Liberałowie	26.8%
Centryści	23.5%
Libertarianie	12.2%
Osoby apolityczne	17.2%

Powyższe dane statystyczne pokazują zróżnicowane poglądy uczestników chińskiego badania. Wspomniany badacz powiązał te zebrane liczby z deklarowanym poziomem zaufania obywateli do komputerowych dziennikarzy. Szczegółowe wyniki wskazują, że osoby o poglądach liberalnych znacznie chętniej wierzą w dokładność i rzetelność zautomatyzowanych systemów prasy. Z kolei zdeklarowani konserwatyści wykazują dużo większą i naturalną ostrożność wobec nowości cyfrowych. Preferują zdecydowanie tradycyjne formy przekazu i znacznie częściej podejrzewają maszyny o ukryte manipulacje ważnymi faktami.

Odkryte zależności między osobistymi poglądami a wiarą w nową technologię pokazują pewne żelazne prawidłowości.

• Konkretna orientacja polityczna bardzo silnie wpływa na jego ogólny poziom zaufania do masowych, zautomatyzowanych wiadomości.
• Współcześni czytelnicy niezwykle chętnie szukają w sieci artykułów potwierdzających ich własne życiowe przekonania.
• Wysoki poziom zaufania do sztucznej inteligencji od razu bezpośrednio przekłada się na postrzeganie maszynowych tekstów jako stuprocentowo dokładnych.
• Młodzi odbiorcy zupełnie nieświadomie omijają serwisy informacyjne prezentujące opinie wyraźnie sprzeczne z ich utrwaloną ideologią.

Opisane tu mechanizmy zachowań działają niemal całkowicie automatycznie w naszych ludzkich umysłach każdego dnia. Kiedy system komputerowy regularnie dostarcza nam wiadomości idealnie zgodne z naszymi własnymi oczekiwaniami, odruchowo zaczynamy uważać go za niezwykle rzetelny podmiot. Czytelnik po prostu nagradza ulubioną gazetę czy portal swoim zaufaniem za to, że ta nigdy nie dostarcza mu irytujących i sprzecznych wewnętrznie informacji.


Inteligentne algorytmy sieciowe szybko i trwale uczą się naszych ukrytych preferencji politycznych oraz społecznych w internecie. Szybkie komputery dopasowują wyświetlane na naszych ekranach treści prosto do historii naszych poprzednich, codziennych kliknięć w internecie. W ten sposób sprawne maszyny tworzą niewidzialną bańkę informacyjną, która poczucie pełnego komfortu i rzekomej dokładności przekazu medialnego ze strony sztucznej inteligencji.

Co z etyką i przejrzystością? Yan Li przyznaje, że nowa technologia niesie za sobą ukryte zagrożenia dla funkcjonowania demokracji. Wykształceni czytelnicy gazet stanowczo oczekują prawdy i stuprocentowej szczerości ze strony wydawców. Redakcje prasowe muszą jasno i otwarcie informować, kto dokładnie stworzył dany artykuł w ich cyfrowej gazecie. proponuje bardzo konkretne i tanie rozwiązania naprawcze dla współczesnych menedżerów mediów.

Całe badanie The impact of automated journalism on media bias, accuracy, and public trust: evidence from young Chinese news consumers dostępne jest pod adresem https://doi.org/10.1057/s41599-026-06612-6