menu szukaj
tygodnik internetowy ISSN 2544-5839
nowe artykuły w każdy poniedziałek
tytuł monitorowany przez IMM i PSMM
zamknij

15.04.2008 Fotografia prasowa

Co to jest ikona społeczna? Jak zdjęcie staje się ikoną?

Magdalena Banyś

Fotografia jest jednym ze sposobów opisywania, komunikowania, informowania, kreowania opinii publicznej. Za jej pomocą można nie tylko przedstawić pewne fakty, zobrazować rzeczywistość ale przede wszystkim wpłynąć na sposób ich odbierania przez społeczeństwo. Dlatego też odgrywa istotną rolę w dziennikarstwie prasowym. Twórca generuje znaczenie obrazu. Według pewnej przyjętej koncepcji mentalnej stara się przekazać komunikat czytelnikowi.

Portret, zdjęcie ulicy, fotografia rodzinna, przyroda, obrazy biedy, zniszczenia powojenne,… . Każdy obraz odzwierciedla rzeczywistość, wykazuje podobieństwo między znakiem a przedmiotem oznaczanym. Nie każdy jednak niesie ze sobą pewne przesłanie, bagaż emocjonalny i informację skierowaną do szerszego grona odbiorców –czytelników, wymagającą ich skupienia, aktywnego odebrania komunikatu, przede wszystkim myślenia. Są fotografie, których celem jest utrwalenie ulotności chwili, ukazanie szerokich możliwości techniki i warsztatu fotografa ale są i takie, które służą ukazywaniu czy zwróceniu uwagi społeczności na istotne problemy, o których istnieniu bądź skali większość nie zdaje sobie sprawy. Mam tutaj na myśli prace m.in. Jamesa Nachtwey’a, Roberta Capy, Doroty Lange, Lewisa Hine’a czy choćby Waltera Ballhausea. Ostatni z nich, działacz robotniczy, w latach trzydziestych fotografował dla „ Der Arbeiter- Fotograf” portrety bezdomnych, starców i dzieci mieszkających w biednych dzielnicach Hannoveru. Ruch fotografów-robotników, do którego należał miał na celu uświadamianie proletariatu jakie są realia ich życia oraz siłę polityczną. Najsłynniejsze zdjęcie Waltera Ballhausea, przedstawiające dziecko pomiędzy dwoma miejskimi budynkami próbujące dosięgnąć wody, wyraża stosunek do władzy i bunt na zastaną rzeczywistość. Poprzez upublicznianie takich zdjęć Ballhause angażuje się w życie społeczne. Prace Lewisa Hine’a dowodzą o niegodnych warunkach pracy w uprzemysławianym świecie, szczególnie o wykorzystywaniu dzieci ponad ich siły („Chłopcy z kopalni węgla w South Pittston” , „Dziesięcioletnia prządka”).

Zdjęcia te pełnią funkcję ikon społecznych. Mają na celu walkę ze światem poprzez rozprzestrzenianie informacji i zmianę istniejącego stanu rzeczy. Fotografowie, o których mowa, pokazują rzeczywiste problemy z jakimi stykali się ludzie z nikąd nie mogący doczekać się pomocy. Kierując się poczuciem obowiązku służby społecznej przedstawiali sceny wywołujące współczucie u odbiorcy i tym samym wymuszali poparcie dla przeprowadzenia zmian w sposobie kierowania państwem . Obrazy te spełniają nie tylko funkcję informacyjną ale perswazyjną i kulturotwórczą. Z jednej strony mogą służyć osiąganiu efektów ideologicznych , a drugiej potwierdzaniu pewnych wartości i stereotypów.

Zdjęcie może być ikoną społeczną kiedy historia jednego człowieka przywoła losy całej społeczności. Nie będzie odnosić się jedynie do odosobnionej jednostki ale symbolizować większość. Przykładem są zdjęcia Roberta Capy z wojny domowej w Hiszpanii. Powstałe w 1936 roku na froncie pod Kordobą zdjęcie żołnierza Lojalistów, którego Capa sfotografował dokładnie w momencie postrzelenia w głowę, błyskawicznie obiegło świat i stało się ikoną wojny. Od tamtego momentu każdy kto pomyślał „wojna” miał przed sobą obraz padającego rewolucjonisty. Ikoną społeczną , bardzo popularną nie tylko w Ameryce Łacińskiej ale i w USA czy Europie, jest postać Che Guevary, komunisty argentyńskiego i prowodyra rewolucji kubańskiej. Uważany jest on za bohatera narodowego na Kubie, który porzucił przywileje klasy średniej na rzecz solidarności z ubogimi i pokrzywdzonymi. Jego nazwisko kojarzy się na świecie z niezłomnością w walce o prawa człowieka. Che urósł nawet do rangi ikony buntu i niezgody wobec biedy. Jego wizerunek, stworzony przez Alberto Korde, jest wykorzystywany w licznych demonstracjach m.in. antyglobalistów. Można go zobaczyć na milionach koszulek czy na ścianach . Ernesto Guevara stał się ikoną, wzorem do naśladowania wręcz obiektem kultu. Jednakże jego zwolennicy, zauroczeni inteligencją przywódcy i poczuciem humoru, nie zawsze byli świadomi prawdziwego oblicza Che.

Aby zdjęcie stało się ikoną musi opowiadać jakiś mit, wiązać się z konkretnym wydarzeniem bądź osobą, być zakorzenione w kulturze. Nie może odwzorowywać rzeczywistości ale musi emanować naturalizmem. Tak jak zdjęcia Nachtwey’a. Relacja powrotu mieszkańców Kosowa po wojnie do rodzinnych okolic. Rozpacz kobiety nad ruiną swojego domu. Lament i cierpienie matki kiedy przywożą ciało jej syna. Masowe pochówki. Okaleczone dzieci. Fotograf uzmysławia światu ogrom zniszczenia wojny . Jego zdjęcia stają się symbolem sytuacji, którą przedstawiają. Nachtwey jednym obrazem potrafi dosadnie oddać dramat trudnych wydarzeń. Zdaje sobie sprawę, że aby przekonać odbiorcę do historii, którą chce przekazać musi najpierw sam ją odkryć i przekonać do niej siebie. W swej pracy ukazuje własne emocje i uczucia. Dzięki temu sprawia , że „czytelnik” mu wierzy.

W filmie dokumentalnym „The war photographer” doskonale możemy zobaczyć jak Nachtwey przygotowuje się do swej pracy. Rozmawia z ludźmi, słucha ich relacji i żalów, widzi łzy, sam staje się uczestnikiem historii, którą opowiada. Okazuje szacunek ludziom, dlatego udaje mu się zyskać akceptację, zgodę ludzi na towarzyszenie im w ciężkich chwilach. Rozumieją, że cały świat musi zobaczyć tragedię i niesprawiedliwość jakiej doświadczyli, aby nigdy więcej nie dopuścić do czegoś podobnego. Zdjęcia Nachtwey’a mają być odzewem na to, co zobaczył w Kosowie, w południowej Afryce czy w Jakarcie, mają kreować nastroje społeczne i zmieniać nastawienie Zachodu do problemów społecznych. Stanowią również historyczną pamięć ludzkości, najczęściej, niestety, przerażających fragmentów naszych losów.

James Nachtwey galerię swoich zdjęć opatrzył właśnie mottem „Byłem świadkiem i te obrazy są moim świadectwem. Wydarzenia, które utrwaliłem nie powinny zostać zapomniane i nie mogą zostać powtórzone”. Podobnie jak zdjęcie McCullina, opublikowane w New York Timesie, uciekających przed bombardowaniem napalmem wietnamskich dzieci, stało się decydującym momentem w nastawieniu Amerykanów do wojny w Wietnamie. Wstrząsnęło ono opinią publiczną bardziej niż wszystkie reportaże telewizyjne doprowadzając do przerwania wojny.

Głównym czynnikiem, który wpływa na to, że zdjęcie staje się ikoną nie są wcale względy artystyczne czy estetyczne. Sądzę, że jest nim sztuka pokazania w jednym ujęciu całej historii, która wydarzyła się w określonym miejscu i danym czasie. Nie jest to rzeczą łatwą. Odbiorca dzięki gruntownej znajomości źródeł literackich właściwych dla danej kultury, jej zwyczajów, tradycji może zrozumieć użycie pewnych znaków i zdarzeń, pomocna jest też znajomość biografii i sposobu myślenia twórcy.

Treść fotografii, jej istotę, można zrozumieć w kontekście okresu historycznego, do którego należy, przekonań religijnych czy filozoficznych społeczeństwa. Tworzący obraz generuje jego znaczenie zgodnie z systemem znaków jaki prezentuje. To w jaki sposób „czytelnik” odkoduje przekazywane treści zależy od jego doświadczeń, wiedzy wrażliwości etc. Dlatego też percepcja obrazu nigdy nie jest do końca zgodna z intencją nadawcy. Znaki nie muszą być zrozumiałe i adekwatne do jego woli. Myślę, że w ikonie istotne jest , bardziej niż w zwykłym zdjęciu, to co czuje odbiorca patrząc na fotografię i jego skojarzenia. Interpretacji jednego zdjęcia może być wiele.

Udostępnij znajomym:

dodaj na Facebook prześlij przez Messenger dodaj na Twitter dodaj na LinkedIn


PRZERWA NA REKLAMĘ

Zobacz artykuły na podobny temat:

Jak fotografować smartfonem. Pięć zasad dobrego zdjęcia

Agnieszka Stańczuk
Smartfony powoli wypierają tradycyjne aparaty cyfrowe zmieniając na zawsze oblicze fotografii. W jaki sposób zrobić oszałamiające zdjęcie niepozornym telefonem? Oto 5 praktycznych porad, które pomogą przy fotografowaniu smartfonem.

Kiedy można nazwać się fotografem?

CEWE
Najprostszą odpowiedzią wydaje się być „Kup aparat”. Mawiają jednak, że przecież nie każdy chłop z widłami to Posejdon… Idąc tym tokiem myślenia, nie każdy posiadacz aparatu to fotograf. Przygotowaliśmy 8 podpowiedzi, które mogą zbliżyć Cię do nazywania się fotografem.

Dron dla fotografa

KF
Współczesna praca fotografa często wiążę się z wykorzystaniem dronów. Dają one bowiem olbrzymie możliwości wykonywania zdjęć, które bez ich wykorzystania byłyby dla nas po prostu niemożliwe do wykonania. Aby jednak dron rzeczywiście był nam pomocny, musimy starannie przemyśleć jego wybór.

Sylwetka Henri Cartier-Bressona

Janusz Wójtowicz
Henri Cartier-Bresson urodził się we Francji w 1908 roku. W młodości interesował się malarstwem i filmem dokumentalnym. Przełomem stał się rok 1932 kiedy kupił sobie małoobrazkowy aparat Leica.

Zanim kupisz używany aparat

Janusz Wójtowicz
Poradnik dla początkujących fotoreporterów - jak wybrać odpowiedni sprzęt za właściwą cenę, żeby potem nie żałować.

Jak robić zdjęcia zimą. Sprzęt, ustawienia i nie tylko

Konrad Bąk
Ekspert portalu Fotolia.com radzi, jak wykonać pełne życia zdjęcia z nart, a jak przygotować się do robienia szerokich i spokojnych ujęć pejzaży.

Podglądają, demaskują, niszczą

Milena Rachid Chehab
Nasi paparazzi tropią ofiary tygodniami, przebierają się, latają na lotni. Efekty pracy polskich fotografów pstrykających z ukrycia już przypominają fotografie znane z zachodnich brukowców.

więcej w dziale: Fotografia prasowa

dołącz do nas

Facebook Twitter Google+ LinkedIn RSS

reklama

WhitePress - zarabiaj na swojej stronie
Dwornik.pl • szkolenia • warsztaty • marketing internetowy



zarabiaj

Zarabiaj przez internet

więcej ofert



Reporterzy.info

Dla głodnych wiedzy

Nasze serwisy

Współpraca


© Dwornik.pl Bartłomiej Dwornik 2oo1-2o22