menu szukaj
tygodnik internetowy ISSN 2544-5839
nowe artykuły w każdy poniedziałek
tytuł monitorowany przez IMM i PSMM
zamknij
Work in media. Find a job in the world of communications.

16.11.2014 Prawo w mediach

Prawo cytatu w internecie, czyli co, kiedy i ile wolno wykorzystać

Sebastian Bobrowski, inFakt

W jakich przypadkach można użyć cudzych utworów bez zgody twórców? Jak duży fragment cudzego utworu można zacytować? Warto o tym wiedzieć, żeby nieświadomie nie łamać przepisów.

Z uwagi na szeroką dostępność treści w internecie z łatwością można uzyskać dostęp do utworów autorstwa innych osób. Chociaż korzystanie z cudzych utworów zazwyczaj oznacza konieczność uzyskania zgody twórców, to niekiedy można z nich korzystać bez uzyskania akceptacji – zezwala na to prawo cytatu. Oto, jakie kryteria decydują o możliwości skorzystania z prawa cytatu.

Czym jest prawo cytatu i jaki ma zakres?


Prawo cytatu jest przewidziane w ustawie z dnia 04 lutego 1994 r. o Prawie autorskim i prawach pokrewnych, a konkretnie w art. 29. Ma ono na celu umożliwienie legalnego, publicznego udostępniania cudzej twórczości w ściśle określonych warunkach. Zgodnie z tym przepisem dozwolone jest przytaczanie urywków rozpowszechnionych utworów, a nawet drobnych utworów w całości we własnym dziele. Prawo cytatu nie ogranicza się jedynie do utworów literackich, ale ma zastosowanie także w odniesieniu do utworów plastycznych, fotografii, filmów czy utworów muzycznych.

Aby można było skorzystać z prawa cytatu we własnym dziele, dzieło to musi stanowić utwór w rozumieniu prawa autorskiego. Oznacza to, że musi stanowić przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (ta definicja znajduje się w art. 1 wspomnianej ustawy i jak widać jest ona niezwykle szeroka).

Prawo cytatu ma zastosowanie w odniesieniu do utworów rozpowszechnionych. Pojęcie utworów rozpowszechnionych należy odróżnić od pojęcia utworów opublikowanych, które jest w praktyce pojęciem węższym. Utworem rozpowszechnionym, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 wspomnianej ustawy, jest bowiem utwór, który za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie. Natomiast utworem opublikowanym jest utwór, który za zezwoleniem twórcy został zwielokrotniony i którego egzemplarze zostały udostępnione publicznie. Prawo cytatu dotyczy zatem utworów, które zostały udostępnione publicznie nawet jednorazowo, np. w postaci tekstu zamieszczonego na stronie internetowej.

Cele, dla jakich można stosować prawo cytatu


Prawo cytatu nie może być wykorzystywane w dowolnych celach, lecz w celach ściśle określonych przepisami. Do takich celów należą:

  • wyjaśnianie,
  • nauczanie,
  • krytyczna analiza cudzej twórczości,
  • prawa gatunku twórczości.

Możliwość korzystania z prawa cytatu w związku z wyjaśnianiem i nauczaniem ma służyć wyjaśnieniu toku rozumowania, czy poglądów prezentowanych w utworze, w którym cytat jest wykorzystywany. Prawo cytatu może zostać wykorzystane w takim celu pod warunkiem, że nieskorzystanie z niego czyniłoby niemożliwym lub utrudniałoby interpretację własnego dzieła. Warto podkreślić, że korzystanie z prawa cytatu w związku z wyjaśnianiem lub nauczaniem nie musi się wiązać z branżą edukacyjną, np. działalnością szkół wyższych, regularnie publikujących utwory o takim charakterze. Wyjaśnianie lub nauczanie może mieć dowolny charakter – choćby formę zamieszczanych na blogu porad o wędkowaniu, czy przepisów kulinarnych.

Krytyczna analiza cudzej twórczości ma na celu interpretację lub polemikę z cudzym utworem, np. poglądami na dany temat. Korzystanie z prawa cytatu w tym celu musi cechować się takim przytaczaniem fragmentów cudzej twórczości, który nie wypacza sensu danego utworu. A zatem tego warunku nie spełnia np. zaprezentowanie cudzego poglądu wyrażonego w formie tekstu, które ma charakter wybiórczy, czy wręcz tendencyjny i nie oddaje jego znaczenia w pełnym zakresie, stworzonym przez cytowanego autora.

REKLAMA

Korzystanie z prawa cytatu w celu prawa gatunku twórczości, to wykorzystywanie cudzej twórczości w sposób jednoznacznie nawiązujący do własnego dzieła. Powoływanie się na ten cel prawa cytatu możliwe jest jedynie wtedy, kiedy brak możliwości skorzystania z cudzego dzieła uniemożliwiłby stworzenie własnego utworu. Przykładami wykorzystującej prawo cytatu w tym celu mogą być: tworzenie karykatur, działalność kabaretowa, pastisze i parodie odwołujące się do innych utworów, czy też stworzenie kolażu w postaci zamieszczonego w Internecie filmu stanowiącego przemyślaną i uporządkowaną kompilację fragmentów cudzych filmów lub grafik.

Kwestią kontrowersyjną jest wykorzystanie cudzej twórczości w celu poprawy estetyki własnego utworu, np. wykorzystanie fragmentów cudzych fotografii w celu "upiększenia" utworu, jakim jest układ graficzny na własnej stronie internetowej. Należy jednak przyjąć za słuszny pogląd, wedle którego takie korzystanie z prawa cytatu jest dozwolone nie tyle z mocy prawa, co z mocy ustalonych zwyczajów. Tym niemniej, każdy przypadek tego rodzaju wykorzystywania cudzej twórczości należy rozpatrywać indywidualnie, w oparciu o wszystkie towarzyszące mu okoliczności.

Jak duży fragment cudzego utworu można zacytować?


Korzystanie z prawa cytatu wiąże się z wykorzystywaniem fragmentów cudzych utworów lub drobnych utworów w całości. Czy przepisy przewidują jakąś granicę, która określa, że cytat wciąż jest cytatem, a twórca wykorzystujący utwór nie zostanie posądzony o plagiat?

Według ogólnej zasady, korzystanie z utworu na prawie cytatu jest możliwe, o ile oba utwory pozostają w odpowiedniej proporcji. Nie istnieją jednak jednoznaczne wytyczne pozwalające na szablonowe przyjęcie, kiedy te proporcje są prawidłowe. Błędny jest powszechny pogląd, że prawo cytatu odnosi się do z góry określonego fragmentu danego dzieła, np. konkretnej długości filmu, ilości zastosowanych w nim scen, czy ujęć, jak również ilości taktów danej melodii w przypadku utworów muzycznych, czy liczby znaków w przypadku tekstu.

O tym, czy mamy do czynienia z cytatem fragmentu utworu, czy z cytatem drobnego utworu w całości, decydują kontekst i cel. Cytowany fragment nie może prowadzić do sytuacji, w której w istocie dochodzi do powielania, czy reprodukcji cudzego utworu, bowiem wówczas taki cytat jest już plagiatem. Wykorzystanie cudzego, drobnego utworu powinno stanowić z kolei drobną część własnego dzieła. Ocena dozwolonego zakresu zapożyczania z cudzego dzieła w postaci cytatu może być zawsze dokonana jedynie indywidualnie w odniesieniu do konkretnego przypadku.

Cytujący musi wyraźnie wskazać źródło


Zacytowanie cudzego dzieła wiąże się koniecznością wskazania źródła z którego dzieło to zostało zaczerpnięte oraz ze wskazaniem jego autora (z imienia i nazwiska). Podanie tych informacji musi zostać dokonane w taki sposób, aby umożliwiało odbiorcy bezproblemową identyfikację tych danych.

Wskazanie źródła i autora dzieła literackiego zwykle nie powoduje większych trudności. Należy jednak przy tym pamiętać, że te dane powinny być ujawnione w tym miejscu, w którym cytat został wykorzystany (np. w tekście powinno to być bezpośrednio po zacytowaniu cudzego poglądu, a nie w bibliografii czy osobnym załączniku).

Co za tym idzie, o wiele trudniejszą kwestią może być wskazanie informacji o źródle cytatu w utworach audiowizualnych, graficznych czy muzycznych. W przypadku filmów czy fotografii, podanie źródeł i danych autorów może polegać na opatrzeniu cytowanego fragmentu odpowiednim podpisem bezpośrednio w treści, tuż przed lub tuż po zastosowaniu cytatu. Z kolei w przypadku utworów muzycznych, co do których umieszczenia takiego komentarza nie jest możliwe, przyjmuje się, że fragment cudzego utworu musi być takim fragmentem, który umożliwia zidentyfikowanie jego twórcy przez przeciętnego odbiorcę.

Przykłady zastosowania prawa cytatu w internecie


Powyższe zasady można bez problemu przenieść do rzeczywistości internetowej. Za każdym razem jednak chcąc powołać się na prawo cytatu, warto zachować dużą dozę ostrożności z uwagi na pewną nieostrość opisanych powyżej zasad. Przykłady wykorzystania prawa cytatu mogą być następujące:

Internetowy mem w postaci grafiki o charakterze przeróbki cudzej fotografii lub grafiki, w taki sposób, że w treści memu w widocznym miejscu podane jest źródło wykorzystanej grafiki i jej autor (w postaci widocznego podpisu).

Post opublikowany na blogu turystycznym, w którym autor opisując swoją wyprawę cytuje obszerny fragment przewodnika opisującego cel jego wyprawy, w celu edukacji i wyjaśnienia, czy też polemiki z autorem przewodnika. W przypisie podaje źródło i autora przewodnika.

Film opublikowany na YouTube przez wideoblogera, który przytacza fragment programu informacyjnego ze stacji telewizyjnej w celu polemiki z tym programem. Źródło i autor cytatu są podane na początku przytoczonego fragmentu w postaci podpisu.

Film opublikowany na YouTube stanowiący parodię trailera filmowego, w którym z oryginalnego trailera wykorzystano jedynie dźwięk, zaś obraz jest indywidualną twórczością autora. W tym wypadku autor parodii trailera podaje źródło i autora na początku swojego utworu w postaci podpisu.

***

Artykuł udostępniony przez portal Interaktywnie.com.

Udostępnij znajomym:

dodaj na Facebook prześlij przez Messenger dodaj na Twitter dodaj na LinkedIn

PRZERWA NA REKLAMĘ

Najnowsze w dziale Prawo w mediach:

Prawo wkrótce będzie tworzyć nam AI. Prognozy eksperta PIE [ROZMOWA]

Mira Suchodolska
– Zanim algorytmy zaczną wydawać wyroki, pewnie jeszcze minie trochę czasu, ale już wkrótce AI będzie pomagała tworzyć uzasadnienia do decyzji sądowych i uczestniczyć w procesie tworzenia aktów prawnych – przewiduje Ignacy Święcicki, kierownik Zespołu Gospodarki Cyfrowej w Polskim Instytucie Ekonomicznym.

Jak rządy w Azji Południowej manipulują mediami. Raport IFJ

Krzysztof Fiedorek
Azja Południowa zmaga się z ogromnymi wyzwaniami w utrzymaniu demokracji i wolności prasy. Najnowszy raport Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy (IFJ), „Artificial Independence: The Fight To Save Media and Democracy”, przedstawia rosnące zagrożenia dla dziennikarzy, którzy mierzą się z przemocą, presją finansową i cenzurą

Influencer i podatki. Jaki podatek od umowy barterowej?

Mikołaj Gendaszyk
Influencer otrzymuje produkty lub usługi w zamian za promocję, recenzję lub innego rodzaju działania marketingowe. Barter polega więc na wymianie usług lub towarów bez bezpośredniego przepływu pieniędzy. Rodzi się zatem wątpliwość, w jaki sposób umowy barterowe powinny być rozliczane pod kątem fiskusa.

Podobne artykuły:

Ministerialna sieć dezinformacji

Tomasz Bonek, Bartosz Chochołowski, Money.pl
Strony internetowe ministerstw często zawierają nieaktualne dane. Trudno się po nich poruszać, a w dodatku z reguły informacje napisane są hermetycznym, urzędniczym żargonem.

Mapa Światowych Wycieków Danych 2022. Badanie Surfshark

NWB
W 2022 roku dane wyciekły z łącznie 310 milionów 900 tysięcy kont na świecie. To oznacza, że co sekundę dane traciło 10 internautów. Najwięcej takich incydentów odnotowano w Rosji, Chinach i USA. Polska z 1812198 kont, których bezpieczeństwo naruszono zajęła 19 miejsce na świecie.

Po co władzom dane osobowe abonentów? Analiza kancelarii Skarbiec

Robert Nogacki
Krajowa Izba Gospodarcza Elektroniki i Telekomunikacji oraz Polska Izba Informatyki i Telekomunikacji są zaniepokojone faktem zobowiązywania przedsiębiorców telekomunikacyjnych do przekazywania do GUS szczegółowych danych osobowych abonentów usług telefonicznych.

Quishing. Jak się chronić przed oszustwami z użyciem kodów QR

Krzysztof Fiedorek
Zdaniem analityków Keepnet Labs, quishing będzie jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla firm i osób fizycznych w 2024 roku. W roku 2023 liczba przypadków wyłudzenia danych lub pieniędzy w ten sposób wzrosła na świecie o 587%.

więcej w dziale: Prawo w mediach

dołącz do nas

Facebook LinkedIn X Twitter Google RSS

praca w mediach

Wydawca, redaktor
praca stacjonarna i online Dziennikarz, reporter
oferty mediów lokalnych, regionalnych i ogólnopolskich Grafik, Social Media, SEO, reklama
Warszawa • Białystok • Bydgoszcz • Gdańsk • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Łódź • Olsztyn • Opole • Poznań • Rzeszów • Szczecin • Toruń • Wrocław • Zielona Góra • Praca zdalna Więcej

reklama

WhitePress - zarabiaj na swojej stronie
Dwornik.pl • szkolenia • warsztaty • marketing internetowy



Sklep reportera

Sklep reportera

Niedrogie laptopy, notebooki i netbooki
Niedrogie laptopy, notebooki i netbooki
do pisania
Cyfrowe lustrzanki i aparaty kompaktowe
Cyfrowe lustrzanki i aparaty kompaktowe
dla fotoreportera
Książki i e-booki o mediach
Książki i e-booki o mediach
do czytania
Drony wideo i latające kamery
Drony wideo i latające kamery
dla pilota
Gimbale do stabilizacji wideo
Gimbale do stabilizacji wideo
dla operatora
Oprogramowanie i aplikacje
Oprogramowanie i aplikacje
dla twórców
więcej produktów

zarabiaj

Zarabiaj przez internet

więcej ofert
gazety w PDF i epub

Czytaj gazety w PDF i EPUB

Okładka Forbes
Forbes
Okładka Forum
Forum
Okładka Młody Technik
Młody Technik
Okładka Przegląd Sportowy
Przegląd Sportowy
Okładka Puls Biznesu
Puls Biznesu
Okładka Sport
Sport
więcej e-gazet

Reporterzy.info

Dla głodnych wiedzy

Nasze serwisy

Współpraca


© Dwornik.pl Bartłomiej Dwornik 2oo1-2o25
stats