menu szukaj
tygodnik internetowy ISSN 2544-5839
nowe artykuły w każdy poniedziałek
tytuł monitorowany przez IMM i PSMM
zamknij
Czytaj gazety  PDF. Na kmputerze, czytniku, tablecie i smartfonie.

7.08.2006 Historia mediów

Historia prasy polskiej - lata 1815-1830

Krzysztof Dowgird

W 1830 r. w samej tylko Warszawie nakład prasy wynosił 2 200 000 egzemplarzy. Wykłady Magisterskiego Zaocznego Studium Dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim.

Prasa informacyjna


  • Wzrosła znacznie oferta wydawnicza:

    • w 1794 r . nakład prasy na ziemiach polskich w ciągu roku to 100 000 egz.
    • W 1830 r. w samej tylko Warszawie 2 200 000 egz.

  • Dlaczego?

    • Z powodu liberalnych przepisów prawnych.
      • Bo mimo, iż pod zaborami, Królestwo Polskie miało otrzymać dzięki ustaleniom Kongresu Wiedeńskiego jedną z najbardziej liberalnych Konstytucji w Europie.
      • Był tam zapis o swobodzie słowa drukowanego.
      • Uchylono cenzurę prewencyjną.
      • Ale drukarz - wydawca otrzymał prawo dobrowolnego poddania się cenzurze, jeśli bał się, że popełni przestępstwo prasowe.

    • Jednak prawo - prawem, z życie - życiem:

      • Z każdym rokiem praktyka była coraz mniej przychylna wobec prasy.
        • Rosjanie widzieli w prasie narzędzie antyrosyjskie.
        • W tym czasie na zachodzie coraz większa popularność zdobywała sobie ideologia liberalna, która dotarła w końcu do Polski.
        • Władze rosyjskie uznawały tę ideologię za wywrotową i antypaństwową.
        • I doszło do konfliktu, w wyniku którego w 1819, czyli w 4 lata po uchwaleniu Konstytucji zawieszono prawo o zakazie stosowania cenzury prewencyjnej.

      • Dalszy okres - to konflikt między Urzędem Cenzorskim a prasą.


        • Pierwszy urząd cenzorski powstał na terenie UW, w Pałacu Kazimierzowskim (Józef Aleksander Szaniawski).
        • Jednak te problemy nie zahamowały rozwoju prasy.

    • W tym okresie prasa się różnicuje:

      • Nie tylko informacja - pojawia się także publicystyka.
      • Specjalizacja prasy: satyryczna / kobieca / intelektualna itp.

  • Na rynku warszawskim panowały dwie gazety w pierwszuch miesiącach Królestwa Polskiego:

    • "Gazeta Warszawska" Antoniego Lesznowskiego
    • "Gazeta Korespondenta".

  • Nie były one zbyt interesujące w pierwszym okresie - zawierały głównie wiadomości lokalne.
  • Jedyną ciekawą formą, publicystyczną, były drukowane w latach 1816 - 1819 recenzje teatralne, podpisywane przez Towarzystwo Iksów (grupa anonimowych intelektualistów: Tadeusz Mostowski, Julian Ursyn Niemcewicz, Kajetan Koźmian, Stanisław Kostka Potocki, książę Adam Czartoryski).
  • W tej sytuacji każda nowa inicjatywa mogła liczyć na sukces.

    • 1 października 1816 r. ukazała się "Gazeta Codzienna, Narodowa i Obca".

      • Nawiązywała tytułem do gazety wydawanej w czasie Sejmu Wielkiego.
      • Założycielem był Bruno Kiciński.

        • Jako dwudziestolatek związał się z powstającymi w Polsce kołami wolnomularskimi.
        • Jego współpracownikiem był Tadeusz Morawski.

      • Gazeta ta:

        • Miała ciekawszy, dynamiczny układ.
        • Zawierała świetną publicystykę (Kiciński, Morawski) o zabarwieni liberalnym.

          • Publicystyka ta zwróciła uwagę władz (książę Konstanty).

      • Taka linia polityczna szybko została zaakceptowana przez czytelników.
      • Władze szukały pretekstu, by zamknąć pismo.

        • Zakochany w pięknej, ale miernej aktorce generał Zajączek wynajmował klakierów, którym pewnego razu zrobiła psikusa grupa młodzieży, wygwizdując faworyzowaną lalunię.
        • Zajączek wymógł na prezydencie Warszawy wydanie zakazu gwizdania w teatrze.
        • W odpowiedzi Kiciński / Morawski opublikowali artykuł "O nadużyciach policji w państwie konstytucyjnym".
        • Opublikowali też listy czytelników, aprobujących postawę redaktorów.
        • Zajączek wydał decyzję o usunięciu z pisma jego szefów, a gdy to nie poskutkowało, w nocy w maju 1819 r. do redakcji wkroczyła policja i opieczętowała lokal.

      • Incydent ten był pretekstem także do wydania zarządzenia wprowadzającego cenzurę prewencyjną.

        • Było one sprzeczne z Konstytucją.
        • Ale było realizowane konsekwentnie przez Józefa Aleksandra Szaniawskiego.

          • Wcześniej wielki patriota, po powstaniu Królestwa Polskiego stał się całkowicie oddany władzom politycznym.
          • Wielbiciel absolutyzmu, przeciwnik liberalizmu.
          • Był bardzo wierzący i wszędzie podejrzewał spisek masoński.
          • Stosował 3 kryteria: polityczne / ideologiczne / religijne.


  • We wrześniu 1919, już w warunkach cenzury, Kiciński i Morawski zaczęli wydawać "Orła Białego".

    • Format książkowy.
    • Nawiązywali do liberalnej publicystyki europejskiej.
    • Próbowali propagować idee liberalne w państwie autorytarnym.
    • To spowodowało konflikt.

      • Wezwał ich książę Konstanty i dał im po twarzy.

  • We wrześniu 1920 Kiciński i Morawski skapitulowali ze swoim "Orłem Białym".
  • 1 stycznia 1921 r. ukazał się najdłużej ukazujący się w dziejach polskiej prasy dziennik "Kurier Warszawski" (18 lat bez przerwy).

    • Apolityczny dziennik na popularnym poziomie.
    • Odniósł sukces.
    • 7 razy w tygodniu.

  • Ale w momencie, gdy wszystko już było super, Bruno Kiciński sprzedał dziennik aktorowi Ludwikowi Dłuszewskiemu (?).

    • Kontynuował linię pisma.
    • Obniżył cenę pisma.
    • Osiągnął 2000 egz. nakładu.

  • Inna inicjatywa młodych literatów i publicystów warszawskich:

    • Ksawery Gronikowski.
    • Adolf Cichocki.
    • Maurycy Mochnacki.
    • 1 grudnia 1929 r. wydali " Kurier Polski"

      • Nawiązujący tytułem do gazety wydawanej 100 lat wcześniej.
      • Specjalizował się w recenzjach, pisanych głównie przez Mochnackiego.


Czasopisma społeczno - kulturalne i literackie


  • Głównie czasopisma efemeryczne, ale ciekawe oryginalne, inspirowane prasą francuską.
  • Propagowały ideologię liberalną.
  • W styczniu 1815 r. wyszedł "Pamiętnik Warszawski"

    • Był to rodzaj magazynu literacko - naukowo - publicystycznego.
    • Redaktor naczelny: profesor UW Felix Bentkowski.
    • Skupił całą elitę intelektualną Warszawy.
    • Zawierał także przedruki z prasy szwajcarskiej i francuskiej.
    • Pisał tam także Stanisław Kostka Potocki - epigon polskiego klasycyzmu.
    • Mimo, że klasycyzujący, to "PW" wprowadził na forum dyskusji nowy nurt - romantyzm.
    • Największe sukcesy "PW" odnosił w latach 1815 - 1820.
    • W 1823 pismo zostało zlikwidowane.

  • W 1817 r. wyszedł "Tygodnik Polski i Zagraniczny".

    • Założony przez Brunona Kicińskiego i Józefa Drybczyńskiego.
    • Robiony na wzór magazynów francuskich (różnorodność form).
    • W 1820 Bruno zmienił tytuł i adresata:

      • "Wanda"
      • Pierwszy periodyk adresowany do kobiet.

    • "Wanda" miała ciekawy dodatek humorystyczny redagowany przez Alojzego Żłókowskiego.

  • Pisma te były niechętnie widziane przez cenzurę (Szaniawski) z powodu:

    • Propagowania liberalizmu.
    • Siania zgorszenia (erotyka).

  • W 1825 r. pojawił się miesięcznik literacko - historyczny "Dziennik Warszawski".

    • Pierwsze warszawskie pismo romantyczne.
    • Redaktor naczelny: Maurycy Mochnacki, W 1826: Jan Kazimierz Odyniec.
    • Prenumerowany głównie na Litwie, bo w Warszawie romantyzm się nie przyjmował.

  • Drugie miejsce po Warszawie zajmował Kraków:

    • Korzystał z dużej niezależności.
    • Połowa nakładu wędrowała do Królestwa, na przykład do Warszawy.
    • Więc te pisma były poddawane podwójnej cenzurze: krakowskiej i warszawskiej.

  • Najlepiej szła "Gazeta Krakowska"

    • Wychodziła dwa razy w tygodniu.
    • Drukowała informacje, które nie zawsze mogła drukować prasa w Warszawie.

  • Drugi wydawca krakowski, który odniósł sukces też w Warszawie, to Konstanty Majeranowski.

    • W 1830 r. przejął "Gazetę Krakowską" i unowocześnił.
    • Został także krakowskim cenzorem.
    • I celowo puszczał kontrowersyjne teksty, żeby mieć lepszą sprzedaż w Królestwie Polskim.
    • Ale w końcu wpadł, puszczając tekst, który rozwścieczył księcia Konstantego.

      • Konstanty zakazał rozpowszechniania "Gazety Krakowskiej".

  • Najłagodniejsza cenzura była w zaborze pruskim.

    • Ale polska prasa rozwijała się tam najsłabiej.
    • Powód: brak zaplecza intelektualnego.
    • Jedynym liczącym się pismem była oficjalna, prorządowa "Gazeta Wielkiego Księstwa Poznańskiego".
    • Novum było na tych terenach wydanie pisma literackiego "Mrówka Poznańska" (1921 r.).


Pozostałe części cyklu Historia prasy polskiej:


Udostępnij znajomym:

dodaj na Facebook prześlij przez Messenger dodaj na Twitter dodaj na LinkedIn

PRZERWA NA REKLAMĘ

Zobacz artykuły na podobny temat:

Prasa Powstania Listopadowego

Bartłomiej Dwornik
Natychmiast po wybuchu powstania, 29 listopada 1830 gazety wyszły poza cenzurą. Aż do kapitulacji, we wrześniu 1831, prasa Królestwa Polskiego była całkowicie swobodna.

Historia Yomiuri Shimbun. Japońska gazeta z rekordem Guinnessa

Małgorzata Dwornik
Takashi Koyasu w 1874 roku zaczynał od 200 sztuk nakładu i z trzyosobową redakcją. Dzisiaj japońska Yomiuri Shimbun to oficjalnie gazeta z największym nakładem na świecie, sięgającym 8,5 miliona egzemplarzy rano i 4,5 miliona po południu. To rekord, odnotowany w Księdze Rekordów Guinessa. To również jedyna gazeta na świecie, posiadająca własną orkiestrę i park rozrywki Yomiuri Land.

Lokalne radio i telewizja w Szwecji

Michał Kuźmiński
Szwedzki system mediów od początku konstruowany był jako silnie scentralizowany i oparty o kontrolę rządową. Przez długi czas istniały w tym kraju wyłącznie publiczne radio i telewizja.

W PRL-u wszyscy dziennikarze współpracowali?

Money.pl
Każdy dziennikarz, który przedstawiał cenzurze teksty do akceptacji, może być w myśl nowej ustawy lustracyjnej obwiniany o współpracę z organami bezpieczeństwa PRL - twierdzi Izba Wydawców Prasy.

China Central Television. Historia CCTV, czyli 中国中央电视台

Małgorzata Dwornik
Podobno pierwsze logo chińskiej telewizji narysował osobiście Mao Zedong. Władza początkowo mocno wspierała rozwój telewizji, by w końcu przestraszyć się jej siły i wydać nakaz zlikwidowania wszystkich anten satelitarnych. Oprócz obostrzeń i cenzury, pracownicy chińskiej telewizji mają obowiązek świecić przykładem. Do dziś każdy dziennikarz czy aktor, który został przyłapany na braniu narkotyków czy korzystaniu z usług prostytutek ma zakaz wstępu na wizję.

Początki i rozwój badań

Agnieszka Osińska
W XVII wieku, kiedy to pojawia się druk periodyczny prasa staje się obiektem analizy jako nowa forma upowszechniania ludzkiej myśli i oddziaływania społecznego.

Trouw. Historia holenderskiego dziennika, który wyszedł z podziemia

Małgorzata Dwornik
Powstał w czasie II wojny światowej i był jedną z najpopularniejszych gazet holenderskiego podziemia. Publikował poradniki ukrywania Żydów, co wielu pracowników przypłaciło życiem. Targany niemal bez przerwy wewnętrznymi konfliktami, przez chwilę prowadzona przez dwóch naczelnych. W tym roku Trouw świętuje 75 lat.

więcej w dziale: Historia mediów

dołącz do nas

Facebook LinkedIn X Twitter Google RSS

praca w mediach

Wydawca, influencer
Whitepress Dziennikarz
oferty mediów lokalnych, regionalnych i ogólnopolskich Więcej

reklama

rectangle Broń.pl
Dwornik.pl • szkolenia • warsztaty • marketing internetowy

zarabiaj

Zarabiaj przez internet

więcej ofert



Reporterzy.info

Dla głodnych wiedzy

Nasze serwisy

Współpraca


© Dwornik.pl Bartłomiej Dwornik 2oo1-2o24