menu szukaj
tygodnik internetowy ISSN 2544-5839
nowe artykuły w każdy poniedziałek
tytuł monitorowany przez IMM i PSMM
zamknij
Dwornik.pl • szkolenia • warsztaty • marketing internetowy

11.09.2003 Rynek medialny

Zagraniczne systemy prasowe

Krzysztof Dowgird

Charakterystyka systemu medialnego Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec i Rosji. Cechy charakterystyczne, proces koncentracji, formy własności mediów, liberalna doktryna prasowa, media elektroniczne i tendencje rozwoju oraz źródła informacji.

Cechy charakterystyczne


  • Zasięg mediów:

    • W większości tych krajów, a ostatnio także w Rosji media mają charakter lokalny, czasami ponadregionalny...
    • Tytułów ogólnokrajowych jest niewiele.

      • Dzienniki:

        • USA:

          • Wall Street Journal (Dow Jones Company).

            • Ekonomiczny.
            • 2 mln egz. = 1. miejsce w USA.
          • USA Today (Gannet).

            • Bulwarówa.
          • New York Times (NYT Company, własność rodziny Ochs-Sulzberger).

            • Od kilku lat reklamuje się jako ogólnokrajowy, głównie ze względu na wagę publicystyki, ale do każdego miasta nie dociera.
            • Przeciwieństwo żółtej prasy - wychodzi z założenia, że należy nie tylko informować, ale przede wszystkim tłumaczyć.
            • Bardzo prestiżowa, ale nie obiektywna - na I miejscu stawiała zawsze stosunki USA - Rosja, dlatego była przeciwna przyjęciu Polski do NATO.
        • Wielka Brytania:

          • Financial Times (Pearson).

            • Bardzo poważny, problematyka gospodarcza.
            • Wprowadzono nawet amerykańską wersję pisma.
          • Times (Rupert Murdoch News Corporation).

            • Konserwatywny.
            • Podupada tematycznie.
          • Guardian (Guardian Newspapers rodziny Scott).

            • Liberalno - lewicowy.
          • Independent (Newspaper Publishing) - 200 tys. egz.

            • Umiarkowanie konserwatywny, traci na znaczeniu.
          • Daily Telegraph (C.Black).

            • Konserwatywny.
          • I bulwarówki:

            • Daily Mirror / Sunday Mirror (Mirror Group Newspapers).
            • Daily Mail (Associated Newspapers).
            • Sun (Rupert Murdoch News International) - 3,8 mln. egz!.
        • Francja:

          • Le Figaro (Hersant od 1975) - 400 tys. egz.

            • Prawicowy, elitarny.
          • Le Monde (własność przedsiębiorstw zagranicznych, jak np. CLT, właściciel Astry) - 470 tys. egz.

            • Centrowy, dziennikarstwo inwestygacyjne.
            • Najpoważniejszy dziennik francuski.
            • Obiektywny, niezależny.
            • Deficytowy, utrzymywany z dodatków.
          • France-Soir (Hersant) - 170 tys. egz.

            • Bulwarówka.
            Dzienniki we Francji przeżywają kryzys, a tymczasem magazyny triumfują (prasa specjalistyczna).
            3/4 nakładu i tak rozchodzi się w okręgu paryskim - nie ma więc prawdziwie ogólnokrajowych dzienników.
        • Niemcy:

          • Die Welt (Springer) - 240 tys egz.

            • Wizytówka Springera.
            • Jako pierwsza wprowadziła kolor w RFN.
            • Prawicowy.
          • Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) (Fundacja Fazit) - 480 tys. egz.

            • Najlepszy dziennik w RFN.
            • Wymaga wyłączności od swoich dziennikarzy, których werbuje sam spośród wybitnych osobistości życia publicznego.
            • Średnio są to to ludzie ze stopniem doktora, znający średnio 4 języki.
            • Nie drukuje sprostowań - wiarygodność jest jej dewizą.
            • Woli zrezygnować z newsa, żeby sprawdzić jego wiarygodność.
            • Konserwatywna, pro-chadecka.
            • Ma konserwatywną szatę graficzną: czarno - biały druk, często gotyk.
            • Ma ciekawe dodatki, m.in. o literaturze (zamieszczenie recenzji otwiera drzwi do kariery), czy redagowany przez studentów szkół dziennikarskich objętych patronatem Fazit.
            • Fundacja Fazit ma na celu wspieranie rozwoju demokratycznego dziennikarstwa, ku czemu FAZ jest instrumentem, a i wzorem.
            • Fazit mianuje 5 współwydawców, którzy pełnią funkcję redaktora naczelnego, mają po 20% akcji, które mają kupić, bez udziału w zyskach (ale dostają pensję).
          • Suddeutsche Zeitung.

            • Liberalna.
            • Nowoczesna szata graficzna, zamieszcza zdjęcia na pierwszej stronie.
            • Ma swoje punkty kontaktów z czytelnikami w wielu miastach, gdzie czytelnik, za okazaniem aktualnego numeru pisma, mogą za darmo uzyskać konsultację z wybranym specjalistą.
            • Swój I nr złożyła z czcionek z rozebranego składu Mein Kampf Immanuela Kanta.
          • Frankfurter Rundschau Tageszeitung.
          • Handelsblat.

            • Ekonomiczny.
          • Bild (Springer) - 4 mln egz.

            • Bulwarówa.
            • Ma 3 wydania dziennie, i specjalne wydania do Szwajcarii, Austrii, na Majorkę...
            • Bazuje na sensacji, ma horoskop, krzyżówkę.
          • Die Tageszeitung (początkowo koncern Maxwella i rząd NRD, teraz firma Bosch).

            • Powstała w 1989 jako symbol zjednoczenia Niemiec.
            Związkowy charakter państwa, struktura administracyjna i prywatna własność powodują dużą popularność prasy lokalnej.
        • Rosja:

          • Prawda.

            • Kiedyś nr 1.
            • Teraz, własność prywatnej, greckiej firmy Prawda International (!) prawdopodobnie jest finansowana z kasy byłego KPZR.
          • Izwiestia.

            • Od 1917 była numerem 2. w ZSRR.
            • Po uwłaszczeniu jest własnością zespołu redakcyjnego, ale korzysta z dotacji państwowych (w 1995).
          • Zamknięto gazetę Sjewodnia i tygodnik Itogi Władimira Gusińskiego, ale one i tak nie były ogólnokrajowe.
    • Taka sama sytuacja jest wśród mediów elektronicznych.
  • Stopień koncentracji:

    • USA:

      • Gannet (USA Today).
      • Ochs-Sulzberger (New York Times).
      • Washington Post Company (W.P.).
      • Ted Turner (CNN).
      • Rupert Murdoch i jego News Corporation (sieć TV FOX) (USA, Wielka Brytania, Australia, Azja).
      • Time Inc (Time).
      • Niedawna fuzja: America On Line + Warner CNN.
    • Wielka Brytania:

      • Rupert Murdoch News Corporation (oddział na Wielką Brytanię: News International (Times, Sun)).
      • Black (Daily Telegraph).
      • Pearson (The Financial Times, The Economist).
    • Francja:

      • Hersant (Le Figaro, France-Soir).

        • W I poł. 90. miał dużo tytułów polskich dzienników, np. Rzeczpospolita).
      • Havas (Canal+, M6, litertura)

        • 40 krajów, 300 marek.
      • Hachette (Le Point, prasa, RTV, książki).

        • Najstarszy koncern medialny - 1812
        • Część holdingu La Garden.
      Francuskie grupy prasowe reprezentują różne formy własności, co wpływa na różnorodność form prasowych, w odróżnieniu od USA czy Wielkiej Brytanii.
    • Niemcy:

      • Bertelsmann AG (książki, firmy muzyczne, RTL i RTL2, 75% udziałów w wydawnictwie Gruner und Jahr).
      • Alex Springer (Die Welt, Bild).
      • Burda (udziały w koncernie Springera, RTV, własne wydawnictwa z modą, Focus).
      • Henrich Bauer Verlag (Das Neue Blatt, Bravo) (także w Wielkiej Brytanii: Bauer Saauer).
      • Frankfurter Allgemeine Zeitung GmbH.

        • Dopiero 9. miejsce.
        • Wydaje czasopisma fachowe, książki, gazety.
        • Posiada RTL Plus.
      Koncentracja w Niemczech jest najwyższa w całej Europie.
    • Rosja:

      • Państwo chce mieć duży wpływ na media, wywiera więc naciski na prywatnych wydawców.
      • Ludzie nie chcą inwestować w tak niepewny interes, pod ciągłą, choć nielegalną, kuratelą państwa (m. in. pod przykrywką ogłoszeń publicznych).
  • Regulacje prawne:

    • W tych krajach wolność słowa jest gwarantowana konstytucyjnie.

      • Oprócz Wielkiej Brytanii, gdzie nie ma konstytucji, i jest gwarantowana przez tzw. prawo naturalne.

        • W Niemczech jest prawo do bycia informowanym, a w Wielkiej Brytanii nie - zawsze można się zasłonić szeroko zdefiniowaną tajemnicę służbową (wszystko, co nie zostało udostępnione publicznie, jest tajemnicą służbową).
      • W USA jest zawarta w Pierwszej Poprawce 1791.
      • We Francji - w preambule konstytucji.
      • W Niemczech - artykuł 5.
      • W Rosji - 12 albo 60- któryś.

        • A tako rzecze Adamowski (w książce):

          • Podstawą są dwa akty prawne:

            • Radziecka ustawa prasowa z 1990.
            • I prasowa ustawa Federacji Rosyjskiej z 1991, która właściwie jest tylko uzupełnieniem tej pierwszej.
        • Aktualnie Putin likwiduje wszelkie przejawy krytyki jego polityki:

          • Zamknięto pisma Siewodnia i Itogi.
          • Likwidowane są niezależne, małe stacje telewizyjne związane z moskiewską NTW.
          • Kłopoty z wolnością słowa ma nawet redakcja radia Swoboda, finansowanego przez Kongres USA.
          • Można krytykować parlament i ministrów, ale Putin to tabu.
    • W USA i Wielkiej Brytanii źródłem prawa w sprawach dotyczących mediów są precedensy sądowe.

      • Trzeba umieć je wymienić (najważniejsze).
      • W pozostałych krajach: Francji / Niemczech / Rosji są ustawy o prawie prasowym.

        • Są tam też samodzielne ustawy dotyczące mediów elektronicznych.
    • Bez względu na to, czy dotyczy to precedensów, czy ustaw prasowych, regulowane są dwie sprawy:

      • Chroni się tajemnicę państwową i państwo.

        • Najczęściej jest to regulowane oddzielną ustawą czy wyrokiem sądu, zezwalającym na powołanie cenzury w takiej czy innej formie na czas szczególny (wojny).
        • W USA jest tak od I wojny światowej.

          • Wykorzystana dopiero w czasie wojny w Zatoce Perskiej.
        • W Wielkiej Brytanii też od I wojny.

          • W czasie II wojny światowej w częściowej formie (nakaz zamieszczania komunikatów itd.).
        • We Francji możliwe jest powołanie instytucji cenzury, co reguluje ustawa i konstytucja.

          • Prezydent może ustanowić tematy tabu także w stanie wyjątkowym i powołać instytucję cenzury.
          • Jest to najbardziej zaawansowana możliwość ograniczania wolności słowa.
        • W Niemczech, jako jedynym kraju, nie można powołać cenzury nawet w czasie wojny.

          • W całych Niemczech, oprócz Bawarii, istnieje gwarancja tajemnicy źródła informacji.
        • W Rosji można ustanowić cenzurę w czasie stanu wyjątkowego lub wojennego.
      • Chroni się dobra osobiste jednostki.

        • Różnie jest to interpretowane:
        • Najmniejsze ograniczenia w tej kwestii dotyczą USA:

          • Nie wolno zniesławiać.
          • Ale to jedyne, czego nie można.
          • Amerykanie podzielili jednostki na dwie grupy:

            • Publiczne - same są sobie winne, że media będą się nimi interesować. Zwłaszcza politycy, którzy nie mogą wnosić spraw o zniesławienie.
            • Prywatne.
          • Bez względu na to, czy jednostka jest prywatna czy publiczna, musi udowodnić w sądzie, że dziennikarz, zniesławiając, działał w złej wierze.
        • Najbardziej chronione prawa jednostki są we Francji:

          • Nie wolno zniesławiać.
          • Jest tam ustawowo gwarantowane prawo do odpowiedzi.

            • Pozwala pokazać swoje zdanie, wyjaśnić, zrehabilitować się.
            • Redakcja, która zamieszcza tekst o jednostce, musi zamieścić jej odpowiedź (bez ograniczeń).
        • W Wielkiej Brytanii:

          • Istnieje Press Complaints Commission (PCC) - Komisja Zażaleń Prasowych.
          • Dba, by środki przekazu same dbały o etykę swojej działalności, bez ingerencji z zewnątrz, np. rządu.
          • Brak prawnych gwarancji ochrony tajemnicy źródła informacji.
        • Ta francuska odpowiedź jest w innych systemach zastępowana prawem do polemiki (USA, Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Rosja).

          • Najbardziej restrykcyjne jest w krajach mniejszych: Szwajcarii, Austrii, Danii, Belgii, Holandii.
          • W dużych krajach, jak USA, Wielka Bratania czy Niemcy prawo to jest, tylko rzadko przestrzegane przez redakcje.
        • W Rosji istnieje tzw. Izba Sądowa, która jest swego rodzaju rzecznikiem praw nadawców i odbiorców, oraz arbitrem w sprawach, w których media masowe są stroną.
    • Ważą sprawą są ustawy antykartelowe.

      • Ustawy antykartelowe, obowiązując w jednym kraju, ukierunkowują ekspansję kartelu na inne rynki, co sprzyja globalizacji.
      • Ograniczają wolność słowa (w rozumieniu możliwości zakładania instytucji medialnych).
      • Najmniej restrykcyjna jest w USA:

        • Ustawy antykartelowej w odniesieniu do mediów drukowanych w ogóle nie ma.
        • Mediów elektronicznych dotyczy FCC (Federal Comunication Commission).

          • Ma za zadanie pilnować różnorodności stacji.
          • Nie cenzuruje programów, ale pilnuje ich zgodności z obowiązującym prawem.
      • Najbardziej restrykcyjna jest w Wielkiej Brytanii:

        • Stara, wprowadza podział na media drukowane i elektroniczne.
        • Jeden wydawca może bez ograniczeń i zdawania komukolwiek sprawozdania ze swojej działalności wydawać do 0,5 miliona egzemplarzy.
        • Istniej Komisja do spraw TV niezależnej (Independent Television Commission), która może ingerować w działalność programową ITV.
      • W innych krajach jest to wypośrodkowane:
      • We Francji:

        • Jeden wydawca może mieć 20 % udziału w rynku prasy danego typu (a Golka pisze, że 30 %...).
        • Działa tam instytucja CSA (Najwyższa Rada Środków Audiowizualnych), na której chciałaby wzorować się KRRiT.
      • W Niemczech:

        • Jest kontrakt prasowy zakazujący wspierania monopolistów w danej dziedzinie i nakazujący dokładną analizę struktury i udziałów rejestrowanych firm.
        • Pozwolił on zahamować ekspansję koncernu A. Springera.
      • W Rosji:

        • Nie ma takiego problemu.
        • Ale Rosjanie wprowadzili ograniczenie kapitału zagranicznego w finansowaniu mediów elektronicznych - 33 %.
        • W prasie nie ma żadnych ograniczeń.
  • instytucje medialne:

    • Dzienniki (pojawiły się na początku, ale to co).

      • USA:

        • NYT (NYT Company).
        • Washington Post (WP Company).

          • Równie opiniodawczy, jak NYT.
          • Wspólnie z NYT wydaje w Europie "International Herald Tribune", poświęconą problemom międzynarodowym.
        • Christian Science Monitor.

          • Uczciwa, publicystyczna odpowiedź na żółtą prasę.
        • Wall Street Journal (Dow Jones Company).
    • Czasopisma:

      • USA:

        • Time (Time Inc.).

          • Prekursor dziennikarstwa interpretacyjnego.
          • Rozbudowana sieć korespondentów.
          • Tytuł stąd, że czytelnik nie ma czasu na czytanie wielu pisma - musi przeczytać wszystko w pigułce.
          • Jest też przykładem dziennikarstwa odpersonalizowanego, przez co nie jest zbyt lubiany w USA.
          • Dziennikarze przysyłają skondensowane, bezpłciowe raporty, które dopiero w redakcji są "rozpakowywane".
        • Newsweek (WP Company).

          • Podobny do Time`a.
        • US News & World Report (Zukerman).

          • Głównie ekonomia.
      • Wielka Brytania:

        • Economist (Economist Newspapers Ltd + Pearson) - 400 tys egz.

          • Polityczno - gospodarczy.
          • 80% czytelników poza Wielką Brytanią.
        • Spectator.

          • Społeczno - polityczny.
        • Prasa niedzielna, inaczej: prasa siódmego dnia.

          • Produkt brytyjski.
          • W XVII w. uchwalono zakaz pracy w niedzielę.
          • Gazety zrobiły taki myk, że ogłosiły, iż w niedzielę wydają specjalny numer poświęcony Bogu.
          • Zawierał treści religijne, ale i zwykłe informacje.

            • News of the World (R. Murdoch News International).
            • Mail on Sunday.
            • Sunny Mirror.
            • The Observer.
            • The Sunday Times.
        • Ilość tytułów, zwłaszcza specjalistycznych, ciągle rośnie.
        • Oczywiście, jak wszędzie, królują pisma TV.
        • No i w całym kraju króluje prasa londyńska.
      • Francja:Królują przede wszystkim, jak I w innych krajach, magazyny TV.

        • L`Express (Pearson).

          • Po konflikcie algierskim odpolityczniony: informacja przed komentarzem.
        • Le Nouvel Observateur.

          • Wyłonił się z l`Express.
          • Początkowo lewicowy i interpretacyjny, teraz skierowany do biznesmenów, informacyjny.

        • Le Point (Hachette).

          • Prawicowy, przeznaczony dla zwykłych ludzi.
        • Paris-Match (Filipacchi).
      • Niemcy:

        • Die Zeit (wcześniej G & J, teraz został sprzedany) - 470 tys. egz.

          • Bardzo opiniodawczy.
          • Formuła gazety (jak kiedyś Polityka).
        • Der Spiegel - 1 200 tys egz.

          • Przez 50 lat był jedynym magazynem ogólnoinformacyjnym w RFN.
          • Ma ogromnie rozbudowane archiwum, z którego korzysta nawet wywiad niemiecki czy TVP.
          • Dużo zdjęć, ale tekstu więcej.
        • Focus - 870 tys. egz.

          • W 1992 złamał monopol Spiegla.
          • Porusza także tematy błahe,
          • Pismo zdominowane przez obrazki, tabele, zdjęcia.
      • Rosja:

        • Kommiersant.

          • Od 1990.
          • Analityczne pismo o tematyce polityczno - społeczno - gospodarczej.
        • Itogi - już nie istnieje.
    • Media elektroniczne:

      • TV naziemna, która działa mimo rozwoju przekazu satelitarnego:

        • Wielka Brytania:
        • Niemcy:

          • ARD.
          • ZDF.
        • Francja:

          • 1
          • France Television:

            • France 2.
            • France 3.

Proces koncentracji: przyczyny zjawiska, skutki i cechy charakterystyczne w USA, Wielkiej Brytanii, Francji, Niemczech i Rosji


  • Na egzaminie często pada pytanie: Czy koncentracja mediów ma charakter obiektywny czy subiektywny?

    • Odpowiedź: Jest to proces obiektywny, wynikający z przyczyn obiektywnych, i dlatego nigdy się on nie zakończy. Bo jego podstawowym motorem jest postęp techniczny, który powoduje, że trzeba nieustannie inwestować, aby utrzymać się na rynku
    • Na rynku ostają się sami najsilniejsi, którzy rozszerzają swoją działalność na inne media.
  • Przyczyny:

    • Ekonomiczne:

      • Większa szansa złapania dobrego reklamodawcy.
      • Zdolność utrzymania pozycji związana z inwestowaniem w coraz to nowe technologie.
    • Ideologiczne:

      • W krajach kiedyś socjalistycznych była bardzo wysoka koncentracja (monopol).
      • Teraz w takiej zmasowanej formie to nie występuje, ale przyczyny polityczne są nadal obecne:

        • Wielka Brytania:

          • News of the World.

            • Wydawana przez News International R. Murdocha gazeta niedzielna.
            • 4,7 mln. egz.
            • Murdoch bardzo silnie popierał Margaret Tacher, która broniła Murdocha przed działaniami związków zawodowych.
            • Dzięki prasie News International, jak twierdzi Adamowski, konserwatyści przez dłuższy czas sprawowali władzę.
        • Niemcy:

          • Koncern Alexa Springera.

            • Springer po wpadce w działalności politycznej zraził się do tej formy działalności i postanowił bronić społeczeństwa za pomocą mediów.
            • Dlatego ulokował swój koncern w Berlinie Zachodnim i w budynku o odpowiedniej wysokości (żeby było widać zza muru).
        • W każdym kraju są koncerny wydające prasę religijną (we Francji jest największy w Europie taki koncern Bayard - Presse).
        • Francja:

          • Robert Hersant:
        • Włochy:

          • Berlusconi.

            • Zapędy polityczne zmniejsza poszerzenie grona udziałowców w koncernie.
            • Przyczyny ideologiczne to także chęć wpływania na opinię publiczną. Dlatego koncerny kupują też tytuły nierentowne, ale prestiżowe, finansując je z zysków pochodzących ze sprzedaży gazet typu bulwarowego.
  • Skutki:

    • Obrócenie w fikcję podstawowego prawa demokracji, gwarantującego każdemu dostęp do informacji i możliwość wyrażania swoich poglądów (bariera finansowa).
    • Ograniczenie konkurencji w aglomeracjach, w których prasa, radio i TV należą do tego samego koncernu.
    • Następuje upodobnienie się do siebie tych tytułów.
    • Walka potentatów rujnuje instytucje medialne o znacznych tradycjach i wartościach (upadek w 1995 "New York Newsday").
    • Monopol, pozwalający na swobodną manipulację opinią publiczną (groźba niespełniona jeszcze).
    • Zanik różnorodności:

      • Zmniejsza się ilość tytułów i przedsiębiorstw.
      • Wzrastają nakłady.
    • Koncentracja rodzi mechanizmy konkurencyjne, ale niekorzystne:

      • Rozwój komercji.
      • Niski poziom.
      • Zasada służeniu społeczeństwu traci na znaczeniu - liczy się zysk.
    • Regulacje prawne, mające przeciwdziałać koncentracji, mogą spowodować, że zakaz łączenia się pism o słabej kondycji finansowej doprowadzi do ich upadku.
    • Wpływ na środowisko dziennikarzy:

      • Mała wolność zawodowa (interpretacja, dobór tematu...).
      • Mała możliwość zmiany miejsca pracy.
    • Skutki pozytywne:

      • Umożliwia rozwój technologiczny.
      • Gwarantuje lepszą jakość edytorską wydawnictw.
      • Pozwala na zatrudnianie wielkich zespołów dziennikarskich, jak też znanych i drogich dziennikarzy.
      • Gwarantuje wyższy stopień aktualności informacji i różnorodności źródeł (bo tylko bogatego wydawcę stać na własną sieć korespondentów).
      • Rodzi oddolny sprzeciw - inicjatywę stworzenia alternatywnych wydawnictw (w Niemczech GAB - Ogólny Ruch Alternatywny).
  • Cechy:

    • Multimedialność.

      • Cecha charakterystyczna grup wydawniczych od początku lat 90.
      • Kiedyś można było powiedzieć, że np. Burda to wydawca prasy kobiecej.
      • Teraz taka grupa wydawnicza ma wszystko: czasopisma, dzienniki, media elektroniczne.
      • Jest to wynik myślenia ekonomicznego: reklamodawca, w jakiej branży by nie działał, gdy przychodzi do takiego koncernu, wie, że jego oferta zostanie dobrze sprzedana.
      • To ma druzgoczący wpływ dla małych wydawców.
    • Umiędzynarodowienie grup medialnych / wydawniczych.

      • Już nie mają charakteru narodowego:

        • Bertelsmann.
        • Gannet.
      • Trudno powiedzieć, czyich interesów będzie taka grupa broniła (narodowych).
      • Trudno jest z takimi grupami walczyć.

        • Bo ustawy kartelowe ustanawiają państwa, a te grupy funkcjonują ponad państwami.
  • W Rosji w połowie lat 90. nastąpił rozkwit pism lokalnych i małych wydawców właśnie - więc jakby w drugą stronę.
  • Francja:

    • Jako że prywatyzacja mediów rozpoczęła się od 1982, nie powstały tam koncerny na miarę USA czy Wielkiej Brytanii.
    • Koncentracja nie doprowadziła do takiej unifikacji form własności, jak w USA czy Wielkiej Brytanii:

      • Istnieją obok siebie wszystkie możliwe formy własności mediów:

        • Koncerny.
        • Partie (komunistyczna).
        • Organizacje wyznaniowe (Bayard Presse).
        • Samorządy itp.
    • Nie ma samodzielnych, niepowiązanych ze sobą grup medialnych we Francji.
    • Czołówka koncernów:

      • Hachette - Filipacchi - La Garder.
      • Havas.
      • Canal +.
      • TF1.
  • W zależności od tego, jak zostanie sformułowane pytanie, należy przykłady wybrać z jednego kraju lub różnych, jeżeli będzie ogólne.

Formy własności mediów (trzy)


  • Państwowa.
  • Prywatna.
  • Społeczna.

  • Prócz małych państw, wszędzie dominuje prywatna forma własności prywatnej.
  • Forma własności państwowej jest wszędzie ograniczana, a w jednym kraju, w Niemczech, forma ta jest prawnie zakazana.
  • Ale mimo tego zakazu funkcjonują i w Niemczech, i w pozostałych państwach państwowe RTV, skierowane dla odbiorców zagranicznych (mają przyzwolenie społeczne).
  • Mimo ograniczeń, podstawową różnicą między USA a Europą jest żywsza w Europie tradycja wpływu państwa na media: pośredniego i bezpośredniego.

    • Chociaż wielkie instytucje europejskie starają się temu przeciwdziałać, państwa często nadal stosują, odpowiednio zakamuflowane, sposoby manipulacji mediami,np.:

      • Dokumenty są często określane jako tajne.
      • Instytucja rzeczników prasowych.
      • Akredytacja dziennikarzy (np. przy Białym Domu).
    • Jest to charakterystyczne w krajach postkomunistycznych, gdzie nie zostały jeszcze wypracowane demokratyczne mechanizmy działania mediów.
  • Własność społeczna może mieć najwięcej odmian:

    • Własność partyjna (w zaniku).
    • Własność organizacji religijnej.
    • Własność samorządów lokalnych.

      • W krajach, które dążą do budowy społeczeństwa obywatelskiego (Francja, Niemcy).
    • Własność ogólno społeczna - instytucje użyteczności publicznej.

      • Głównie są to TV.

        • Niegdyś w Europie państwowe.
        • Przekształcone po II wojnie / w latach 60. / 80..
        • Najbardziej znane:

          • BBC.
          • ARD (Niemcy).
          • CDF (Niemcy).
    • Własność prywatna:

      • Najpowszechniejsza i najbardziej rozbudowana.
      • Najpowszechniejsza w USA.
      • Krytykowana, bo:

        • Prowadzi do koncentracji.
        • Niesie komercję.
        • Nie dba o interes społeczny.
      • Różne przybiera formy:

        • Jeden właściciel.
        • Spółka wydawców.
        • Spółka dziennikarska - połączenie własności prywatnej ze społeczną.
        • Stowarzyszenie wytwórców - też pośrednia (Le Monde).
    • USA:

      • Voice of America - własność bardziej państwowa, niż społeczna (Kongres).
    • Wielka Brytania:

      • BBC to instytucja użyteczności publicznej, czyli własność społeczna.
      • Publiczna to absolutnie nie znaczy - państwowa. Tylko u nas akurat tak się złożyło, że publiczna RTV jest państwowa.
      • Publiczna, to znaczy, że żyje z pieniędzy publicznych: ponad 80% funduszy to pieniądze z abonamentu.
      • Oznacza to też misję, polegającą na informowaniu, edukowaniu, integrowaniu itp.
    • Francja:

      • Od 1982 reprywatyzowano RTV (TF1).
      • W 1984 powstał pierwszy kanał komercyjny - Canal +.
      • Radio France Internationale (radio dla zagranicy) jest państwowe.

        • CSA obsadza tam stanowiska kierownicze.
      • We Francji subwencje państwowe dla mediów należą do najwyższych w Europie.
    • Niemcy:

      • Deutsche Welle i Deutschlanfunk (rozgłośnie radiowe nadające dla zagranicy).

        • Mają statut instytucji rządowych.
        • W ich radach programowych zasiadają przedstawiciele parlamentu, rządu i organizacji społecznych.

Liberalna doktryna prasowa


  • Twórcy i jak się rozwijała, ale tylko szkicowo.

    • John Milton, zwolennik Cromwella, w 1643, wydał Aeropagitikę, w której napisał:

      • Wolność słowa nie jest darem jakiejś władzy, ale naturalnym przywileje człowieka, i warunkuje poszukiwanie prawdy.
      • To nie prawda, że władza, poprzez cenzurę, chroni obywatela przed błędami.
      • Kto zabija człowieka, zabija istotę myślącą, a kto niszczy dobrą książkę, zabija prawdę samą w sobie.
    • Przyczyniło się to do likwidacji cenzury w UK i do wprowadzenia pierwszej, konstytucyjnej gwarancji wolności druku w Stanie Virginia w 1776.
    • John Locke w 1660 stwierdził, że prawo do wolności słowa warunkuje inne prawa - jest to prawo podstawowe (pozwala bronić się przed niesprawiedliwością państwa).
    • We Francji hasło wolności słowa pojawiło się jeszcze przed rewolucją 1789:

      • Pojawiły się dwa nurty:

        • Wolność ograniczona (porządek publiczny, religia, obyczaje)(Malesherbes).
        • Wolność absolutna (Mirabeau).
    • Dzięki rewolucji 1789 wolność słowa w granicach określonych prawem zagwarantowały:

      • Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela (artykuł XI).
      • Konstytucja z 1791.
    • W USA podstawowe znaczenie miała sprawa sądowa z 1735 przeciw wydawcy NY Weekly Journal, Johnowi Zengerowi, który oskarżył gubernatora o nadużycie władzy.

      • Sąd uniewinnił Zengera pod wpływem mowy obrończej Hamiltona, który stwierdził, że:

        • Winy nie można opierać na fakcie wydrukowania wiadomości.
        • Ale na nieprawdziwości tej wiadomości.
        • I że oparte na faktach oskarżanie ludzi sprawujących władzę jest wskazane.
    • Podstawą wolności słowa w USA jest Pierwsza Poprawka do Konstytucji z 1791.
  • Cała ta doktryna jest skupiona wokół problemu wolności słowa.
  • Zdaniem jej twórców, gwarancją wolności słowa jest własność prywatna.
  • Funkcją dziennikarstwa jest:

    • Informowanie o faktach i opiniach.
    • Kontrola władzy (czwarta władza).

      • Afera " Watergate".

        • Po raz pierwszy konsekwentne działania prasy pokazały, jak daleko może sięgać korupcja władzy.
      • Afera "Pentagon Papers".

        • "New York Times" publikował supertajne dokumenty Pentagonu, ukazujące kulisy wojny wietnamskiej.
    • Rozrywka.
    • Edukacja.

Liberalna doktryna prasowa a doktryna odpowiedzialności społecznej


  • Nie chodzi o teorię, a o media:

    • W doktrynie odpowiedzialności akcent przesuwa się na funkcję kontrolną.
    • Optymalna forma własności to własność ogólnospołeczna (instytucje użyteczności społecznej), a gdzie się nie da - inne formy własności społecznej.
  • Należy pokazać, jak to wpływa na praktykę i tendencje:

    • Rozwija się dziennikarstwo nie tylko informujące, ale i interpretacyjne, komentujące.

      • Ale komentujące nie tendencyjnie, a różnorodnie, aby czytelnik mógł sobie wybrać odpowiednią opcję.
    • Liberalne traktowanie rynku mediów jak każdego innego rynku stoi w opozycji do założeń doktryny odpowiedzialności społecznej, ponieważ w tym drugim systemie celem mediów nie jest czysty zysk, a misja sby społeczeństwu (ale to tylko mi się tak wydaje).
  • W rzeczywistości w żadnym kraju nie ma jednej, czystej doktryny społecznej.

    • Chociaż wszystkie konstytucje gwarantują wolność słowa, odwołując się do liberalnej doktryny prasowej, to doktryna odpowiedzialności społecznej jest bardziej wyraźna i dominująca nawet (Francja, Niemcy).
    • Może USA, które są najbliższe idealnej doktrynie liberalnej.
  • Odpowiadając na pytanie, należy raczej porównać ograniczenia prawne tych państw, niż analizować założenia teoretyczne doktryn.

Media elektroniczne: tendencje rozwoju


  • Należy powiedzieć o formach własności:

    • TV satelitarna to głównie prywaciarze (wymienić głównych).

      • CLT.

        • Luxemburg.
        • Mają satelitę Astra.
        • Ale nie wiem, czy to nie własność publiczna.
    • TV naziemna - instytucje użyteczności publicznej na gruncie europejskim.
    • Czy ze sobą konkurują - która którą wypiera.

      • W Niemczech TV publiczna ma coraz mniejsze dochody z reklamy, mniej widzów - jest wypierana przez prywaciarzy.
    • Jakie są funkcje TV publicznej - czy będzie w stanie w przyszłości zainteresować widza.

      • BBC jest coraz częściej oskarżana o komercjalizację - wchodzi w spółki z partnerami komercyjnymi, nadaje reklamy.
    • TV satelitarna przyczynia się do globalizacji treści programowej. Przyszłością nadajników naziemnych są nadawcy lokalni (in my opinion).
    • Wpływ rozwoju TVSat zaowocował zróżnicowaniem proporcji sektora prywatnego i publicznego:

      • Przewaga prywatnego:

        • Francja.
        • Włochy.
      • Duopol mediów elektronicznych:

        • Wielka Brytania - prywatna forma własności dokładnie określonymi regulacjami narzuconymi w interesie publicznym (przez IBA).
      • Dominacja mediów publicznych:

        • Niemcy.

          • Różne regulacje prawne w poszczególnych krajach związkowych.
          • Różnica w stosunku do Francji: sieci komercyjne poddają się rygorom sprzyjającym mediom publicznym.
    • Stwarza wyzwanie dla prasy drukowanej, która nie powinna konkurować z mediami elektronicznymi pod względem szybkości informacji, bo nydyrydy, ale powinna skupić się na komentowaniu i tłumaczeniu.
    • Powoduje kryzys dzienników, a stymuluje rozwój komplementarnych wobec niej wydawnictw: periodyków telewizyjnych, magazynów ilustrowanych.
    • Im medium bardziej atrakcyjne w odbiorze, tym przechwytuje pulę reklam, wcześniej należącą do innego medium (telewizja z prasy).

Źródła informacji (szeroko rozumiane).

  • Nie tylko agencje informacyjne, ale też:

    • Które to, trochę o nich powiedzieć.
    • Minął już czas wielkich, uniwersalnych agencji - każda, oprócz amerykańskiej AP, w czymś się specjalizuje.
  • Także:

    • Media starają się ograniczać wiadomości agencyjne na rzecz informacji własnych, bo to podwyższa ich wiarygodność.
    • Własni korespondenci:

      • Głównie prasa prestiżowa.
      • Jaka jest pozycja własnego korespondenta w różnych tytułach.
    • Czytelnik, który informuje redakcję:

      • Związane z funkcją odpowiedzialności społecznej, z budową społeczeństwa obywatelskiego, demokratycznego.
      • Potem oczywiście redakcja weryfikuje taką informację, ale źródłem jej pozostaje czytelnik.
      • Cenione źródło głównie w prasie bulwarowej, śledczej.
  • Agencje:

    • USA:

      • Associated Press (AP).

        • Powstała w 1848 jako przedsięwzięcie dzienników zachodniego wybrzeża, służące obsłudze wymiany informacji ze statkami tam przybijającymi.
        • Zawsze wykorzystująca nowoczesne środki techniczne.
      • United Press International (UPI).

        • Powstała jako odpowiedź na monopol AP.
    • Wielka Brytania:

      • Reuter.

        • Druga największa agencja światowa obok USA AP.
        • Ma własną TV.
      • Press Association.

        • Obsługująca tylko informacje krajowe.
    • Francja:

      • Agence France Presse (AFP).

        • Powstała w 1944 na zgliszczach przejętej przez reżim Vichy agencji Charlesa Havasa.
        • Jej silną bronią jest serwis fotograficzny.
        • Działa na zasadach komercyjnych.
    • Niemcy:

      • Deutsche Presse Agentur (DPA),

        • S.A. z ponad 200 udziałowcami.
        • Powstała jako połączenie trzech agencji stref okupacyjnych:

          • USA.
          • Wielka Brytania.
          • Francuskiej.
        • Ulega trendowi kierowania swoich usług także poza dziennikarstwo, np. do partii politycznych, związków zawodowych.
    • Rosja:

      • ITAR-TASS.

        • Założona w 1992 przez Jelcyna, w części swojej nazwy (TASS) odnosi się do monopolistycznej agencji ZSRR.
        • I tak jak tamta, ma monopol na informacje o charakterze oficjalnym.
      • RIA Nowosti.

        • W ZSRR jej zadaniem było kreowanie wizerunku ZSRR za granicą.
        • W 1993 reaktywowana przez Jelcyna jako agencja państwowa.
        • Świadczy usługi z zakresu Public Relations (!).
      • Oraz niezależni konkurenci:

        • Interfaks.
        • Postfaktum.

Poza tym


  • Radio:

    • USA:

      • ABC.
      • NBC.
      • CBS.
    • Wielka Brytania:

      • BBC.

        • BBC miała monopol przez 80 lat.
        • Dopiero w latach 70. powstała niezależna (od abonamentu) radiofonia lokalna, a w 1990 (Broadcasting Act) - krajowa radiofonia komercyjna.
      • Komercyjne:

        • Atlantic.
        • Virgin.
        • Classic FM.
    • Francja:

      • Radio France (publiczna).

        • Subwencjonowane przez państwo.
      • TDF.
    • Rosja:

      • Wszystkie rozgłośnie, niegdyś państwowe, nadal pozostają pod ogromnym wpływem państwa. Są to 3 wielkie struktury:

        • Gołos Rossiji.

          • Nadaje program dla zagranicy.
        • Radio Rossiji.

          • Stanowi część Ogólnorosyjskiej Państwowej Kompanii RTV.
        • Ostankino.
        • I całe multum rozgłośni prywatnych, także ignorujących system licencji (pirackich).
  • TV:

    • USA:

      • CNN Ted Turner.
      • Time - Warner.
      • Disney Corporation.
    • Wielka Brytania:

      • BBC (publiczna).

        • Utrzymuje się z abonamentu.
        • 2 programy = TV regionalna.
      • Independent TV (ITV).

        • Powstała w latach 50.
        • 16 komercyjnych nadawców zrzeszonych na zasadzie wyłączności terytorialnej).
        • Utrzymuje się z reklam i ogłoszeń.
        • Ich koordynacją zajęła się IBA - Independent Broadcasting Authority.
      • Satelitarne np. BSkyB (British Sky Broadcasting) (Rupert Murdoch) i kablowe.

        • Abonament i rekalmy.
      • Na podstawie Broadcasting Act z 1996 mogą nadawać program TV stacje lokalne.
    • Francja:

      • France TV (m.in. France 2 I France 3).

        • Publiczna.
      • Canal +.
      • TF1 (sprywatyzowana dawna TV państwowa).
      • M6.
    • Niemcy:

      • Telewizja jest powiązana z radiem i nie jest osobną instytucją, a działa w ramach poszczególnych radiofonii krajowych.
      • ARD.

        • Prawny układ wszystkich radiofonii krajowych.
        • Skład rady jest uzależniony od sytuacji politycznej w kraju.
        • Instytucja użyteczności publicznej.
        • Nadaje też program satelitarny 1plus.
      • ZDF.

        • Też instytucja użyteczności publicznej.
        • Ale niezależna od radiofonii krajowych.
        • Też program satelitarny 3sat.
      • I prywatne:

        • RTL Bertelsmanna.
        • SAT1 - pierwsza prywatna TV w Niemczech.
    • Rosja:

      • ORT (Rosyjska Telewizja Publiczna).
      • RTR (też państwowa).
      • NTW. (prywatna).

Niemcy:

  • Podstawy prawne:

    • Artykuł 5. Konstytucji (1949):

      • Każdy ma prawo do informowania i bycia informowanym.

        • Jest to przywilej, ale również obowiązek informowania dla instytucji państwowych.
        • Jest to bardzo nowoczesne rozumienie wolności słowa.
      • Cenzura nie istnieje.

        • Nie można wprowadzić cenzury w żadnym wypadku, nawet w czasie wojny.
    • Inne artykuły:

      • Zakaz zniesławiania.
      • Administracja państwowa, aby wypełnić swój obowiązek informowania, jest zobligowana do zatrudnienia rzecznika prasowego, który będzie informował.
    • Wyroki Federalnego Trybunału Konstytucyjnego:

      • Zbierał się w sprawach mediów 10 razy, ważny jest pierwszy i ostatni.
      • Są to tzw. wyroki telewizyjne:

        • Pierwszy:

          • Interpretuje konstytucję tak, że rząd nie może posiadać żadnego środka przekazu (od 1956).

            • Gdy alianci opuszczali w 50. latach RFN, przykazały, by media elektroniczne były to instytucje użyteczności publicznej.
            • Adenauer nie zwracając na to uwagi, postanowił stworzyć drugą, obok ARD, telewizję - telewizję publiczną, by oprzeć się komunistycznej indoktrynacji poprzez odbieraną w RFN TV NRD.
            • Ale Trybunał konstytucyjny zakazał stworzenia takiej TV.
        • Ostatni:

          • Dopuszcza inną formę własności w mediach elektronicznych: oprócz instytucji użyteczności publicznej mogą być media prywatne (od 1986).
    • Ustawy prasowe:

      • Każdy land ma swoją.
      • W latach 70. postanowiono, że wszystkie landy będą miały przynajmniej cztery takie wspólne zapisy ( ale Bawaria nawet z tego się wyłamała i ma trzy):

        • Gwarancja wolności słowa.
        • Zakaz zniesławiania.
        • Zakaz ujawniania tajemnicy państwowej i wojskowej.

          • Możliwa jest konfiskata jednego egzemplarza gazety jako dowodu w sprawie.
        • Gwarancja tajemnicy źródła informacji.

          • Jest to obowiązek dziennikarstwa jako służby społecznej, a nie przywilej.
          • Przy takim podejściu dziennikarze mogą bezkarnie zdradzać tajemnice państwową!

            • Dlatego, na skutek nacisków Komisji Europejskiej, wyszło rozporządzenie rządowe: w wyjątkowych przypadkach założenie za wiedzą i zgodą redakcji podsłuchu w jej siedzibie.
            • Teraz dziennikarz nie musi już niczego ujawniać...
      • Kontrakt prasowy:

        • Sądy rejestrujące spółki wydawnicze nie mogą dopuszczać do powstania monopolu na danym terenie.
        • Jest to ustawa antykartelowa, dość liberalna.

Udostępnij znajomym:

dodaj na Facebook prześlij przez Messenger dodaj na Twitter dodaj na Google+ dodaj na LinkedIn


PRZERWA NA REKLAMĘ

Zobacz artykuły na podobny temat:

Telewizor jest dla starszych. Wyniki badania agencji Starcom

BARD
Dla prawie połowy osób w wieku 18-24 lata urządzeniem pierwszego wyboru do oglądania treści wideo jest laptop. Telewizor wybiera zaledwie co czternasty badany. Dwa razy chętniej filmy oglądają na smartfonach. Proporcje zmieniają się diametralnie w grupie wiekowej 35+.

Zawodowi dziennikarze przestaną lekceważyć amatorów

Krzysztof Urbanowicz
Wpisy na blogach, zdjęcia i wideo tworzone przez internautów są szansą dla tradycyjnych mediów. Do takich wniosków doszli specjaliści z Deloitte Trends Predictions.

Najlepsze polskie podcasty. Pierwsza edycja konkursu na Podcast Roku

Krzysztof Bulski
Podcast Roku to pierwszy ogólnopolski konkurs, promujący jakość, oryginalność i kulturę przekazu różnych form dźwiękowych w mediach digitalowych. Konkurs upamiętnia redaktora Janusza Majkę, związanego przez niemal 40 lat z Polskim Radiem w Rzeszowie, zmarłego w lutym 2021 roku.

Walter Niemców się nie boi

Magdalena Wierzchowska, Puls Biznesu
TVN jest silny. Atakujący nas politycy ani Polsat wzmocniony Springerem nam nie zagrożą - uważa Piotr Walter, prezes TVN.

Aż 4,5 mln Polaków nigdy nie korzystało z internetu

Newseria Biznes
Pandemia uwydatniła problemy z wykluczeniem cyfrowym. Ma ono jednak nie tylko wymiar techniczny, związany z brakiem dostępu do urządzeń, oprogramowania czy sieci, ale i społeczny, związany z brakiem motywacji do korzystania z nowych technologii.

Profil polskiej internautki. Czego kobiety szukają w sieci najchętniej?

Aleksandra Andreasik
Gdzie w sieci najlepiej widać różnice pokoleniowe między kobietami? Jakie serwisy internetowe odnotowują najwyższy odsetek odwiedzin przedstawicielek płci pięknej? Oto odpowiedzi.

Prognozy dla rynku mediów i rozrywki. Cyfryzacja i mobile

Roksana Gowin
Globalny rynek mediów i rozrywki w najbliższych 5 latach będzie rósł w tempie 5% rocznie, osiągając w 2018 roku wartość 2,2 bln dolarów - zapowiadali w 2014 roku eksperci PwC. Polski rynek miał rosnąć w tempie 3,7% i w 2018 roku będzie warty 12,6 mld dolarów.

więcej w dziale: Rynek medialny

dołącz do nas

Facebook Twitter Google+ LinkedIn RSS

reklama

WhitePress - zarabiaj na swojej stronie
Sztuka dobrego mówienia. Bez bełkotania i przynudzania | Mirosław Oczkoś, Wydawnictwo RM



zarabiaj

Zarabiaj przez internet

więcej ofert



Reporterzy.info

Dla głodnych wiedzy

Nasze serwisy

Współpraca


© Dwornik.pl Bartłomiej Dwornik 2oo1-2o22